1. witamina B6 farm. pirydoksyna.
  2. Miłosierny Samarytanin Ewangelii Łukasza bohater przypowieści zsymbolizujący cnotę miłości bliźniego.
  3. Enosis polit. koncepcja przyłączenia Cypru do Grecji; wysunięta w okresie panowania tur. na Cyprze; powracała w okresie rządów bryt. (w plebiscycie 1950 ponad 95% Greków z Cypru opowiedziało się za zjednocze ...

Nowokujbyszewsk

miasto w Rosji (obw. samarski), w dolinie Wołgi; 112 tysięcy mieszkańców (2005); rafineria ropy naftowej, przemysł miner., chem., lekki; inst. nauk.; muzeum.

heliograwiura

poligr. fotograwiura.
fotograwiura

Gim

jez. na Pojezierzu Olsztyńskim (woj. warm.-mazur.), na wys. 138 m; 176 ha, maks. głęb. 25,8 m; linia brzegowa dość dobrze rozwinięta; brzegi trudno dostępne, zalesione.

Ulam Adam Bruno

ur. 8 IV 1922, Lwów, zm. 28 III 2000, Cambridge (stan Massachusetts), politolog amerykański, pochodzenia pol.; profesor Uniw. Harvarda; sowietolog - specjalista w dziedzinie historii i polityki zagr. ZSRR.

Klechniowska-Sas Anna Maria

ur. 15 IV 1888, Borówka (Wołyń), zm. 28 VIII 1973, Warszawa, pianistka, kompozytorka i pedagog muz.; utwory orkiestrowe, kamer., fortepianowe; Szkoła na fortepian.

Radoszkowski Oktawiusz Wincenty

ur. 19 VIII 1820, Łomża, zm. 13 V 1895, Warszawa, entomolog; generał armii ros.; współzał. i prezes Ros. Tow. Entomologicznego; działacz społ. w Warszawie; prace dotyczące gł. błonkówek.

Czangczun

Changchun.
Changchun

Bednarczyk Emilian

ur. 12 I 1812, Kalisz, zm. 31 III 1888, Kraków, emisariusz TDP w Galicji i na Śląsku, uczestnik powstania wielkopol. 1848 i styczniowego 1863–64; 1866 czł. Kom. Zjednoczenia Emigracji Polskiej.

Maeterlinck Maurice

, ur. 29 VIII 1862, Gandawa, zm. 5 V 1949, Nicea, pisarz belgijski., tworzący w języku francuskim; czołowy przedstawiciel symbolizmu w teatrze; jego sztuki, między innymi Księżniczka Malena, Ślepcy, Peleas i Melisanda, wywarły wielki wpływ na modernistyczny dramat europejski; popularne szkice poetycko-filozoficzne, między innymi Życie pszczół, Życie termitów; poezje; Dramaty wybrane; 1911 Nagroda Nobla.

kanelowanie

arch. żłobkowanie.
żłobkowanie

Hirosaki

miasto w Japonii (Honsiu); 175 tysięcy mieszkańców (2005); przemysł spoż. (sake), drzewny, jedwabn.; wyroby z laki; 2 uniwersytety.

obraz zbioru

mat. wynik odwzorowania zbioru, zbiór elementów przyporządkowanych elementom danego zbioru przez określoną funkcję.

Lemański Jan

ur. 7 VII 1866, Głażewo k. Płocka, zm. 11 XI 1933, Warszawa, mąż Marii Komornickiej, pisarz, tłumacz; bajki wierszem i prozą (Proza ironiczna), satyry, fraszki, impresjonist. liryki, powieść satyr.-fantastyczna Ofiara królewny; przekł. (J. Conrad, A. Puszkin).

Tarnowska Krystyna

ur. 25 X 1918, Sosnowiec, zm. 1 VI 1991, Warszawa, tłumaczka literatury ang. (A. Cronin, L. Sterne, V. Woolf) i amer. (S. Bellow, K.A. Porter, M. Twain).

węglowodory

związki org. o cząsteczkach zbud. tylko z atomów węgla i wodoru; stanowią jedną z największych grup związków org.; ogólnie dzieli się je na w. acykliczne - łańcuchowe, zw. też alifatycznymi, i w. cykliczne, wśród których rozróżnia się w. alicykliczne i w. aromatyczne, zw. arenami; źródłami w. są: ropa naftowa, gaz ziemny, węgle kopalne; w. stosuje się jako paliwa, surowce chemiczne.

protoplaneta

wzrastający i gęstniejący w wyniku akrecji zlepek planetozymali, który w procesie tworzenia się warstw o różnym składzie i gęstości staje się planetą; za p. uznaje się obiekt o średnicy co najmniej 1000 km.
planetozymale

Tiszczenko Boris I.

ur. 23 III 1939, Leningrad (ob. Petersburg), ros. kompozytor i pianista; profesor konserwatorium w Petersburgu; symfonie, koncerty (między innymi na harfę), kwartety smyczkowe, kantaty, opera, balety (Jarosławna).

antyseptyka

postępowanie mające na celu zniszczenie wszystkich żywych drobnoustrojów (bakterii, wirusów, grzybów); np. w pomieszczeniu, na narzędziach, skórze, w ranie.

Krauss Clemens Heinrich

ur. 31 III 1893, Wiedeń, zm. 16 V 1954, m. Meksyk, dyrygent austr.; ceniony wykonawca dzieł L. van Beethovena, J. Brahmsa, R. Straussa; dyrygent opery w Wiedniu.

Middletown

miasto w USA (stan Connecticut), nad rzeką Connecticut; 51 tysięcy mieszkańców (2005); fabryki silników lotn., układów hamulcowych, odzieży, obuwia gumowego; uniwersytet.

sirocco

(scirocco) gorący i najczęściej suchy wsch. i pd.-wsch. wiatr lokalny na Sycylii i w pd. Włoszech (w szerszym znaczeniu także w całym basenie Morza Śródziemnego) wiejący znad Sahary; przynosi chmury pyłu i piasku wyraźnie ograniczające widzialność; gdy jego droga ponad powierzchnią morza jest dłuższa, nabiera wilgoci dając na wybrzeżach mgłę i deszcz (mokry s.); powstaje w przedniej części niżu barycznego postępującego od zach. przez M. Śródziemne; powoduje zniszczenia w winnicach pd. części Włoch i Grecji. Zob. też leveche, leste.

Etiopia

(Ludowo-Demokratyczna Republika Etiopii) kraj śródlądowy w pn.--wsch. Afryce, pow. 1104,3 tysięcy kilometrów2, 56,7 mil. mieszkańców (1995), ze stolicą w Addis Abebie. Większą część powierzchni zajmuje Wyż. Abisyńska. Produkt narodowy brutto 130 $/osobę (1992). Jeden z najsłabiej rozwiniętych i najbiedniejszych krajów świata. Erozja źle użytkowanych gleb oraz susze doprowadzają do dotkliwych klęsk głodu. Główne rośliny żywieniowe to: teff (miłek abisyński - tradycyjna roślina zbożowa), sorgo, kukurydza, jęczmień i pszenica. Rośliną eksportową jest kawa, zbierana w rosnących naturalnie lasach kawowych. W E. prowadzi się hodowlę bydła, owiec, kóz i wielbłądów. Możliwości surowcowe kraju oceniane są jako duże, lecz mało rozpoznane.

Przemysł jest słabo rozwinięty - głównie spożywczy, włókienniczy, chemiczny (mydlarski) i skórzany. Część ludności trudni się rzemiosłem - tkactwem oraz wyrobem przedmiotów ze skóry i kości. Trudną sytuację gospodarczą pogłębia wysokie zadłużenie.

POWSTANIE POLSKIE NAD BAJKAŁEM 1866

zbrojny bunt zesłańców pol. skierowanych do budowy drogi obwodowej nad Bajkałem; uczestniczyło w nim 721 zesłańców konwojowanych przez 138 żołnierzy ros.; planowano przebicie się do Chin; po bitwie, w której największy oddział dowodzony przez G. Szaramowicza został rozbity, część powstańców uszła w tajgę, część dostała się do niewoli; na karę śmierci skazano przywódców (Celiński, Kotkowski, Szaramowicz i Reiner).
REINER BAJKAŁ CELIŃSKI Józef Jan

OM

Ω jednostka oporu elektrycznego (rezystancji); nazwa o. od nazwiska G.S. Ohma; opór elektryczny między 2 punktami jednorodnego prostoliniowego przewodnika elektrycznego wynosi 1 Ω, gdy stałe napięcie elektr. 1 V występujące między tymi punktami wywołuje prąd elektryczny o natężeniu 1 A; w układzie SI: 1 Ω = 1 V / 1 A = 1 m2 · kg · s-3 · A-2.
NAPIĘCIE ELEKTRYCZNE OHM OPÓR ELEKTRYCZNY OPÓR ELEKTRYCZNY

ŹRENICZNE REAKCJE

zmiana szerokości źrenic zależna od stanu napięcia układu parasympatycznego, unerwiającego zwieracza źrenicy i układu sympatycznego, unerwiającego rozwieracza źrenicy; zmiany te są powodowane reakcją na światło (zwężenie źrenicy pod wpływem jaskrawego światła), reakcją na nastawienie (zwężenie źrenicy wskutek przeniesienia wzroku z przedmiotu oddalonego na przedmiot znajdujący się blisko) i reakcją na zbieżność (zwężenie źrenicy w miarę zwiększania zbieżnego ustawienia gałek ocznych).
PARASYMPATYCZNY UKŁAD NERWOWY PILTZ SYMPATYCZNY UKŁAD NERWOWY ŹRENICA

KAMELEONY

(Chamaeleonidae) KameleonKameleonrodzina jaszczurek nadrzewnych; około 100 gat.; dł. ciała do 60 cm; język dwukrotnie dłuższy od ciała służy do łapania pożywienia; zmienne zabarwienie (dzięki przemieszczającym się w skórze chromatoforom) dostosowujące się do koloru tła; chwytny, długi ogon; oczy poruszają się niezależnie od siebie, mają zdolność obracania gałkami o 180o; wykorzystując zjawisko akomodacji ocenia odległość jednym okiem (soczewka oka k. jest wklęsła i zmienia krzywiznę od 4 do 33 dioptrii); ostrość widzenia ustawia w tempie do 60 dioptrii na sek. (osiem razy szybciej od człowieka); zamieszkuje Afrykę, płd. Hiszpanię i płd. Azję.
JASZCZURKI SOCZEWKA OKA AKOMODACJA DIOPTRIA CHROMATOFORY KAMELEONY

ALEMBERTA PARADOKS

paradoks d twierdzenie, że ciało poruszające się w ośrodku płynnym ruchem jednostajnym prostoliniowym nie doznaje żadnego oporu; słuszne dla płynu idealnego, w płynach rzeczywistych podczas ruchu ciała występuje opór spowodowany lepkością płynu i zawirowaniami; sformułowane niezależnie przez J. d'Alemberta (1744) i L. Eulera (1745).
ALEMBERT Jean Le Rond de EULER Leonhard ALEMBERTA PARADOKS

DUNIN-MARCINKIEWICZ Wincenty

ps. Nawum Pryhaworka (1807-84) białorusko-polski poeta i komediopisarz, przyjaciel W. Pola i St. Moniuszki; poematy sentymentalno-realistyczne na temat życia ludu białoruskiego, wiersze (Dudarz białoruski), powiastki, komedia Pinskaja szlachta; przełożył Pana Tadeusza A. Mickiewicza na j. białoruski; przekłady wierszy poetów białoruskich na j. polski.
DUNIN-MARCINKIEWICZ Wincenty

Centesimus annus

encyklika społ. Jana Pawła II ogłoszona w 1991 w 100-lecie encykliki Leona XIII - Rerum novarum. Przede wszystkim rozwija główne tezy społ. nauki kościoła u schyłku XX w.

KSIĘGA DOKUMENTÓW

Szujing, Szu-cing najstarszy zabytek prozy chińskiej; autorstwo przypisywane Konfucjuszowi; wchodzi w skład Pięcioksięgu konfucjańskiego; zawiera rzekome wypowiedzi władców panujących między XXVIII a VII w. p.n.e.
JAO JÜ WIELKI KONFUCJUSZ PIĘCIOKSIĄG KONFUCJAŃSKI KSIĘGA DOKUMENTÓW KSIĘGA DOKUMENTÓW