1. Dörtyol miasto w południowej Turcji (il Hatay), nad zatoką İskenderun (M. Śródziemne), na południowy wschód od Adany; 57 tysięcy mieszkańców (2005); port naftowy (rurociągi między innymi z irac. pól naftowych rejonu Kirkuku ...
  2. Przewalskiego, Góry góry w zachodnich Chinach, najwyższe w Górach Kunlun; dł. około 400 km, wys. do 7723 m (Muztag); rumowiska skalne, półpustynie, wieczne śniegi i lodowce.
  3. biotyp ekol. zespół osobników o takim samym genotypie, a także osobniki jednego gat. o podobnych cechach morfologicznych, różniące się od innych osobników tego gat. właściwościami biol., np. doborem pokarmu, głose ...

merystemoid

bot. rupa komórek w rozwijającym się organie roślinnym o większej aktywności podziałowej, związanej z tworzeniem: organu bocznego, tkanki lub wyróżnionych komórek (np. m. zapoczątkowujący zawiązek liścia albo szparkę).

Grupa „Zamek”

awangardowa grupa artyst., działająca 1955–59 w środowisku studentów historii sztuki KUL; teoretyk grupy - J. Ludwiński; czł. między innymi: W. Borowska, T. Targońska, P. Zieliński; uprawiano gł. sztukę niefiguratywną, przeciwstawiając się wszelkim formom akademizmu i postimpresjonizmu.

Karaś Mieczysław

ur. 10 VIII 1924, Przędzel k. Rudnika n. Sanem, zm. 10 VII 1977, Kraków, językoznawca, polonista i slawista; profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (1972–77 rektor); prace z dialektologii i onomastyki pol. i słow. (Polskie dialekty Orawy); redaktor Słownika gwar polskich.

krajoznawstwo

ruch społ. oparty gł. na różnych formach turystyki, mający na celu poznanie kraju ojczystego (lub regionu) i popularyzowanie wiedzy o nim, zachowanie jego zasobów przyr. i kulturowych.

burmilla

bryt. rasa kotów krótkowłosych; budowa ciała jak u burmańskich kotów; oczy zielone; okrywa włosowa krótka, najczęściej czarna, niebieskia lub ruda.
burmański kot

wiedeński kongres

zjazd monarchów i dyplomatów państw europejskich po upadku Napoleona I w celu uregulowania międzynar. sytuacji polit. i spraw ustrojowych; gł. rola Rosji, W. Brytanii, Austrii, Prus oraz Francji; przyjęcie zasad: legitymizmu i równowagi sił między mocarstwami; w zasadzie restytuowano stan ustrojowy sprzed rewolucji fr. 1789–99, także stan polit. w Europie, ale z wieloma odstępstwami, między innymi: utw. Związek Niem., połączono Holandię i Belgię w Królestwo Niderlandów, część Saksonii włączono do Prus; w sprawach pol.: zlikwidowano Księstwo Warsz., utw. Królestwo Pol. (w unii z Rosją) oraz Wolne Miasto Kraków, a W. Księstwo Poznańskie włączono do Prus; k.w. opowiedział się za tłumieniem ruchów republikańskich i nar. w Europie.


płyta wiórowo-cementowa

płyta wykonana z wiórków drzewnych spojonych cementem; twarda; stosowana na ściany działowe, podsufitki, jako izolacja cieplna i dźwiękochłonna, między innymi stropów, dachów i ścian.

Ozu Yasujirō

ur. 15 XII 1903, Tokio, zm. 12 XII 1963, tamże, jap. reżyser film.; jeden z gł. twórców współcz. kina Japonii; mistrz dyskretnej i wnikliwej analizy psychol.; dramaty rodzinne na tle społ.-obyczajowo-polit. (Późna wiosna, Tokijska opowieść, Jesienne popołudnie).

circulus vitiosus

log. błędne koło.

Lechuguilla

jaskinia krasowa w USA (stan Nowy meksyk), w Carlsbad Caverns; dł. 171,3 km, głęb. 478 m; wyjątkowo bogata szata naciekowa; stalaktyty i stalagmity do około 19 m, heliktyty dł. 1 m; część jaskini znana od 1914, eksplorowana od 1986.
Carlsbad Caverns

Arad

miasto w zachodniej Rumunii, nad Maruszą; ośrodek administracyjny okręgu Arad; 168 tysięcy mieszkańców (2005); przemysł maszyn., taboru kol., metal., chem., spoż.; port lotniczy; wzmiankowany od XII w.; barokoło katedra prawosł. i cerkwie (XVII, XVIII w.), twierdza (XVIII w.) z barokoło kaplicą, budowle klasycyst. (XIX w.).

antyrakieta

kierowany pocisk rakietowy (rakieta) przeznaczony do zwalczania w locie innych pocisków rakietowych lub manewrujących; wyposażana w układy kierowania, które samodzielnie naprowadzają ją na cel (samonaprowadzanie).
samonaprowadzanie

fertaki

zool. zawisakowate.
zawisakowate

centralny układ nerwowy

anat. ośrodkowy układ nerwowy.
ośrodkowy układ nerwowy

joruba język

język z rodziny kongo-kordofańskiej (grupa kwa), w południowo-zachodniej Nigerii (urzędowy w administracji stanowej), Beninie, Togo, Sierra Leone; literatura pisana od XX w.

Tasili

2 wyż. w Algierii, w środkowej części Sahary, otaczające masyw Ahaggar; na północny wschód od masywu Tasili Wan Ahdżar (wys. do 2158 m), na południowy zachód - Tasili Wan al-Hadżdżar (do 1000 m); ważne ośrodek prahist. sztuki saharyjskiej - zachowane malowidła naskalne i jaskiniowe w bardzo różnych stylach (wpisane na Listę Świat. Dziedzictwa Kult. i Przyr. UNESCO); park nar.; centrum turyst. - oaza Dżanat.

Karnkowski Jan

ur. 1428, zm. prawdopodobnie 7 VI 1503, dowódca obrony potocznej 1479–86, burgrabia krak. od 1501, kasztelan gnieźnieński od 1502; 1491–98 starosta generalny króla w księstwie głogowskim; 1500–01 hetman wojsk zaciężnych w wojnie litewsko-moskiewskiej.

Stresa

miasto w północnych Włoszech (region Piemont), w Alpach, nad jez. Maggiore; 5,2 tysięcy mieszkańców (2005); uzdrowisko i ośrodek wypoczynkowy; miejsce konferencji 11–14 IV 1935 premierów i min. spraw zagr. W. Brytanii, Francji i Włoch - próba współdziałania (między innymi wobec polityki Niemiec), szybko zaniechana (bryt.-niem. umowa mor., agresja wł. na Etiopię).

Gniński Jan

data urodzenia nieznana, zm. 1685, podskarbi nadworny kor. od 1667, wojewoda chełmiński od 1668, malborski i podkanclerzy kor. od 1681; dyplomata, zaufany Jana III Sobieskiego.

Petit Roland

Carmen ur. 13 I 1924, Villemomble, fr. tancerz i choreograf; 1945 zał. i dyr. zespołu Les Ballets de Champs Élysées; twórca baletów, między innymi G. Bizeta, Notre Dame de Paris, z muzyką M. Constanta.

POLSKIE GRONOWO

osiedle w woj. pomorskim, powiat tczewski.
POMORSKIE WOJEWÓDZTWO

GOEPPERT-MAYER

Maria (1906-72) amerykański fizyk jądrowy, prof. uniw. w Chicago i Berkeley; współtwórczyni tzw. powłokowego modelu jądra atomu; 1963 nagroda Nobla (wraz z J.H.D. Jensenem).
JENSEN MOTTELSON NOBLA NAGRODA

BOCISŁAWA

Żeńska forma imienia -> Bocław. ZDROBNIENIA: Bocisławka, Sławka. INNE FORMY: Bocława, Boczysława, Boczesława.

GANDER

niewielkie miasto w Kanadzie na w. Nowa Fundlandia; około 10 tysięcy mieszkańców; zał. 1935 jako baza lotnicza obsługująca ruch transatlantycki (międzylądowania na trasie Europa-Ameryka); ob. znaczenie G. zmalało ze względu na wzrost zasięgu samolotów.
NOWA FUNDLANDIA

fortel

użyć fortelu, wygrać fortelem; fortele pana Zagłoby, mistrz forteli (albo: fortelów)

AMY Gilbert

(ur. 1936) francuski kompozytor, pianista; dyrygent paryskich koncertów Domaine Musical; Mouvements na 17 instrumentów, Inventions 1 i 2 na flet, klarnet, wibrafon i harfę, Chant, Antiphonies na dwie orkiestry, Missa cum iubilo na solistów, chór, orkiestrę; kompozycje na taśmę, głosy i instrumenty tradycyjne.

GIMNASTRADA

masowa, międzynarodowa impreza gimnastyczna stanowiąca przegląd metod gimnastyki stosowanych w różnych krajach; program G. obejmuje pokazy gimnastyczne z towarzyszeniem muzyki, z przyborami oraz na przyrządach; pokazom towarzyszą sympozja naukowe. Pierwsza G. odbyła się w w Rotterdamie 1953 r, następne co 4 lata w różnych miastach Europy.
GIMNASTYKA

HILL

Archibald Vivian (1886-1977) fizjolog angielski, prof. uniw. w Manchesterze i Londynie, czł. Royal Society; badania nad przemianami energetycznymi w mięśniach i nerwach sportowców, źródłami energii skurczu mięśnia oraz mechanizmem powstawania długu tlenowego (tzw. deficyt tlenowy); 1922 nagroda Nobla (wraz z niem. fizjologiem O. Meyerhofem) za badania nad mechanizmami przemian energetycznych w mięśniach.
MEYERHOF ROYAL SOCIETY NOBLA NAGRODA

TOMCZAK Witold

(ur.1957) lekarz; b. kierownik ośrodków zdrowia w Opatowie i Kępnie, 1990-97 radny gminy w Łęce Opatowskiej; poseł na Sejm III kadencji z listy AWS (przeciwnik "grabieżczej prywatyzacji", zasłynął usunięciem kamienia w rzeźby Jana Pawła II wystawionej w warszawskiej Zachęcie); czł. Porozumienia Polskiego (zasiada w Radzie Naczelnej), poseł na Sejm IV kadencji (z listy LPR); 2004 wybrany do Parlamentu Europejskiego (przestając być posłem na Sejm).
PARLAMENT EUROPEJSKI AKCJA WYBORCZA "SOLIDARNOŚĆ" LIGA POLSKICH RODZIN

MARCJALIS

Marcus Valerius Martialis (40?-104?) wybitny poeta łaciński pochodzenia iberyjskiego; niedoceniany przez dwór cesarski był M. największym epigramatykiem łacińskim; pozostało po nim 15 ksiąg epigramów, w których porusza tematy tak krytycznoliterackie, jak i filozoficzne oraz społeczne. Za największe osiągnięcie M. uważa się jednak epigram satyryczny. Utwory M. różnią się od wierszy jego greckich poprzedników silnie eksponowanym pierwiastkiem indywidualnym, aktualną (rzymską) tematyką i dowcipem.
RZYMU STAROŻYTNEGO LITERATURA EPIGRAMAT MARCJALIS