1. szerardyzowanie technol. cynkowanie dyfuzyjne.
  2. epimorfizm mat. homomorfizm jednego systemu algebraicznego (np. grupy, pierścienia) „na" inny system algebraiczny tego samego rodzaju.
  3. egzekwie w Kościele katolickim całość ceremonii pogrzebowych ze wszystkimi obrzędami; w węższym sensie: część modlitwy brewiarzowej za zmarłych (jutrznia, laudesy lub nieszpory).

Horbaczewski Eugeniusz

ur. 28 IX 1917, Kijów, zm. 18 VIII 1944, k. Beauvais (Francja), pilot, major; dca 315. dywizjonu myśliwskiego; zestrzelił 16 samolotów; zginął w walce nad Francją.

furgonetka

mały samochód dostawczy o zamkniętym nadwoziu.

apeiron

filoz. w filozofii Anaksymandra z Miletu zasada, z której powstały wszystkie rzeczy spostrzegane zmysłowo; przeciwieństwo kresu (gr. péras).

osmotaksja

biol. rodzaj chemotaksji.
chemotaksja

podatek

ekon. świadczenia pieniężne na rzecz państwa lub innej osoby publiczno-prawnej o charakterze przymusowym, powszechnym, bezzwrotnym i nieodpłatnym, pobierane na podstawie przepisów prawnych, określających warunki, wysokość oraz terminy płatności tych świadczeń.

Dehaene Jean-Luc

, ur. 7 VIII 1940, Montpellier, polityk belg.; chrześc. demokrata (działacz flamandzkiego Chrześc. Partii Lud.); 1988–92 wicepremier, 1992–99 premier; 2002–03 wiceprzewodniczący Konwentu Europejskiego.

sterowanie optymalne

sterowanie automatyczne, w którym następuje ukształtowanie przebiegu sygnału sterującego powodujące maksymalizację lub minimalizację wartości funkcji celu (charakteryzującej np. wydajność produkcji albo zużycie paliwa).

kulty chtoniczne

kulty bóstw świata podziemnego; 2 gł. kategorie bóstw: bóstwa umierającej i odradzającej się wegetacji (np. gr. Kora/Persefona) i bóstwa świata podziemnego, panujące nad duszami zmarłych (np. gr. Hades).

Szczepankiewicz Stanisław

ur. 28 III 1914, Borynia (woj. stanisławowskie), zm. 3 III 1999, Wrocław, geograf geomorfolog; profesor Uniw. Wrocł.; 1957 i 1959 badania na Spitsbergenie; prace gł. z glacjologii; Peryglacjalny rozwój rzeźby stoków masywu Ślęży.

gardzielcokształtne

Saccopharyngiformes, rząd ryb; dł. do 2 m; bardzo duży otwór gębowy, wielka rozciągliwa gardziel; drapieżne; strefy tropik. oceanów: Spokojnego, Indyjskiego i Atlantyckiego.

benalaksyl

nazwa zwyczajowa fungicydu z grupy fenyloamidów; zwalcza grzyby z klasy lęgniowców; stosowany do zwalczania zarazy ziemniaka na ziemniakach i pomidorach, mączniaków rzekomych w uprawach roślin warzywnych i przemysłowych.

Biblioteka Polska

powstała 1942; emigr. ośrodek nauki i kultury pol.; pocz. instytucja podległa rządowi RP na uchodźstwie, od 1967 własność Pol. Ośrodka Społ.-Kult.; gromadzi piśmiennictwo pol. (zwł. emigr.) i polonika, conradiana (od 1980 przy B.P. Centrum Studiów Conradowskich), wydawnictwa drugiego obiegu wydawniczego w Polsce (1977–90), 1992 włączono księgozbiór Inst. Pol. i Muzeum im. Gen. W. Sikorskiego.

Gnaszyn Dolny

dzielnica przem.-mieszkaniowa Częstochowy; przemysł lniarski, ceramiki bud., papierniczy, drzewny.

Syrczadżijew Stefan

ur. 25 XII 1912, Kiustendił, zm. 20 IV 1965, Sofia, ojciec Josifa, reżyser bułgarski; zał. teatru Opiten (1939) oraz Teatru Satyr. w Sofii (1956–68 dyr.); metaforyczno-malarskie inscenizacje dramatów klas. (między innymi: Szelmostwa Skapena Moliera, Romeo i Julia W. Szekspira), publicyst. ostrość w dramatach współcz. (między innymi Łaźnia W. Majakowskiego); twórca filmów (Chityr Petyr).

Arruda de

rodzina architektów portugalskich z Évory; gł. przedstawiciele bracia: D (koniec XV w.–1547), wieża w Belém.

cytologia

biol. nauka o budowie i czynnościach komórek roślinnych i zwierzęcych powstała w XIX w. po wprowadzeniu w laboratoriach udoskonalonych mikroskopów i opracowaniu metod utrwalania i barwienia komórek; współcz. termin „cytologia" jest używany zamiennie z terminem biologia komórki.
biologia komórki

bakteriorodopsyna

białko błonowe połączone wiązaniem kowalencyjnym ze światłoczułym związkiem karotenowym - retinalem; podobna do rodopsyny; występuje w postaci plamek (o średnicy 0,5 μm) w błonie cytoplazmatycznej halofilnych bakterii z rodzaju Halobacterium, współtworzy tzw. błonę purpurową, która pełni funkcję „napędzanej światłem pompy protonowej.
rodopsyna

ermitaż

pawilon parkowy w formie małego domku, zwykle na uboczu; miejsce do samotnych rozmyślań; typowy dla ogrodów końca XVII i XVIII w.

samorealizacja

psychol. stałe dążenie do pełnego rozwinięcia swych wrodzonych możliwości; uznawane przez C.R. Rogersa, A.H. Maslowa i in. za podstawowy, choć nie zawsze osiągany, cel ludzkiej egzystencji.

formyl

grupa funkcyjna –CHO charakterystyczna dla aldehydów (grupa aldehydowa, grupa formylowa), występująca też w kwasie mrówkowym i mrówczanach; również nazwa rodnika CHO· i kationu formylowego CHO+.

Goslar Julian

(1820-52) działacz rewol., współpracował z E. Dembowskim; 1836-37 czł. Stow. Ludu Pol., później Konfederacji Powszechnej Narodu Pol. i Młodej Sarmacji; prowadził działalność agitacyjną wśród chłopów w Rzeszowskiem i na Podhalu; w 1846 podczas rabacji galic. wydany przez chłopów Austriakom, skazany i uwięziony w Spielbergu; za udział w wydarzeniach Wiosny Ludów osadzony w Kuf­steinie, w 1851 aresztowany ponownie za agitację wśród chłopów i stracony.

KASJODOR

Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus (ok. 490-ok. 580) rzym. pisarz, historyk; sekretarz i minister króla Ostrogotów Teodoryka Wielkiego (potem Amalasunty); około 540 zał. klasztoru Vivarium (płd. Italia), inicjującego prace naukowe mnichów i akcję przepisywania dzieł autorów staroż.; autor między innymi: Chronica (historia od początku świata do 519), Historia Gotharum (do 526, znana z wyciągu Jordanesa), De artibus et disciplinis liberalium artium (wykład 7 sztuk wyzwolonych, oparty na doktrynie filoz. św. Augustyna; jedno z podstawowych dzieł w szkołach średniowiecznych), Institutiones divinarum et saecularium litterarum (b. popularne w średniowieczu dzieło encyklopedyczne), Historia ecclesiastica tripartita (zarys historii Kościoła), Variae (listy w 12 księgach).


HISTORIA JORDANES KOŚCIÓŁ MNICH OSTROGOCI ŚREDNIOWIECZE AUGUSTYN DOKTRYNA KASJODOR

ATHOS

Ajon Oros, staroż. Akte Klasztor na górze Athos, Grecjapółwysep w płn. Grecji, wsch. odgałęzienie trójpalczastego płw. Chalkidiki nad M. Egejskim; pow. 339 km2, dł. 45 km, szer. do 10 km, górzysty (najw. szczyt Athos - 2033 m); ośrodek kultu rel. Kościoła Wsch., zamieszkały przez około 4 tys. mnichów, swoista mnisia republika (ob. na prawach okręgu autonomicznego), z zastrzeżoną przez Grecję, podczas jej wstępowania do UE, wieczystą odmiennością prawa na tym skrawku ziemi); teren przekazany mnichom 874 przez ces. Bazylego I Macedończyka; od XI w. wzbroniony jest tu wstęp kobietom; chętnie widziani są tylko wierni z kościołów prawosławnych (wstęp dla pozostałych limitowany do 20 osób dziennie); 20 klasztorów (17 gr., po jednym ros., bułgarskim i serbskim), niekiedy otoczonych murami, stanowiących odrębne zespoły; w klasztorach płw. A. liczne cenne zabytki malarstwa, architektury, rzeźby sakralnej, archiwa itp.; wpisany na listę UNESCO.


HERMENEJA GRECKA SZTUKA NEMANICIE NEOFIT CHILENDARSKI PRAWOSŁAWIE REGUŁY ZAKONNE ORGANIZACJA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH DO SPRAW OŚWIATY, NAUKI i KULTURY ATHOS ATHOS EGEJSKIE MORZE CHALCYDYCKI PÓŁWYSEP DARIUSZ I WIELKI ATHOS CHALCYDYCKI PÓŁWYSEP

flagas

„człowiek powolny, niezdecydowany, ślamazarny”: Tego flagasa nie bierzemy ze sobą.

prostoliniowy

ruch prostoliniowy

LENDZIELSKA KULTURA

Lengyelska kultura neolitu rozwijająca się na terenach płd. Europy, nadcisańska kultura.
NEOLIT LENDZIELSKA KULTURA POLGARSKA KULTURA

ZIMNOWODA

miejscowość w woj. mazowieckim, powiat miński.przysiółek w woj. śląskim, powiat kłobucki.
MAZOWIECKIE WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE WOJEWÓDZTWO

przemiana izobaryczna

przemiana zachodząca pod stałym ciśnieniemiasto w takiej przemianie gazu doskonałego iloraz objętości i temperatury pozostaje stały. Przy rozprężaniu izobarycznym gaz wykonuje pracę zwiększania objętości kosztem swej energii wewnętrznej i jego temperatura maleje. Przy sprężaniu izobarycznym nad gazem wykonywana jest praca powodująca zmniejszenie jego objętości, wzrasta wówczas jego energia wewnętrzna (gaz ogrzewa się). Zob. też prawo Gay-Lussaca.

gnojec

„chłopak brzydko pachnący”

MOTYLE

łuskoskrzydłe (Lepidoptera) Motyl osadnik megeraMotyl modraszek wieszczekMotyl rusałka admirałMotyl sówka (Agarista agricola)Motyl paź królowejrząd owadów; około 170 tys. gat. (w Polsce około 3 tys.); wyróżnia się 3 grupy: Microlepidoptera (drobne motyle, 21 rodzin, około 90 tys. gat.); Frenatae (ćmy, 28 rodzin, około 64 tys. gat.) i Jugatae (motyle dzienne, 15 rodzin, około 16 tys. gatunków); 2 pary skrzydeł przeważnie o barwnych łuskach; ssące narządy gębowe; gąsienice (larwy) zwykle roślinożerne (bywają szkodnikami), przechodzą całkowite przeobrażenie; żywią się nektarem kwiatów, sokami roślin; zapylają kwiaty; znane od paleogenu; występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą; największe gat. dzienne (afrykańskie, nowogwinejskie) osiągają rozpiętość skrzydeł do 25 cm; gatunki nocne (brazylijskie sówki) do 30 cm.
GĄSIENICA MOTYLE OWADY PALEOGEN POŁUDNICE GARBATKOWATE NIESOBKOWATE