1. Araukanie Indianie Ameryki Południowej, zamieszkujący gł. Chile i częściowo Argentynę; około 900 tys.; języki araukan; rolnicy.
  2. Istria płw. w Chorwacji, Słowenii i Włoszech; około 4 tysięcy kilometrów2; wapienny płaskowyż (wys. do 1396 m); rozwinięty kras; liczne kąpieliska; gł. m.: Triest, Pula; do 1918 pod panowaniem austr., od 1920 ...
  3. Vetulani Adam Joachim ur. 20 III 1901, Sanok, zm. 25 IX 1976, Busko, brat Tadeusza Bolesława, prawnik; profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; historia prawa; czł. PAU oraz czł. Kom. Nauk Hist. PAN; Z badań nad kulturą p ...

Tang-la

przełęcz w Górach Tangla, w zachodnich Chinach (Tybet); wys. 5180 m; przechodzi droga samochodowa Xining–Lhasa.

Ratuszynska Irina B.

ur. 4 III 1954, Moskwa, poetka rosyjska, pochodzenia pol.; więziona za działalność opozycyjną; od 1986 na emigracji; liryka kontestacyjna zawierająca między innymi wątki pol. (wybór pol. Mój ty kraju znienawidzony); wspomnienia obozowe.

Prut

rzeka w południowo-wschodniej części Europy, l. dopływ dolnego Dunaju; dł. 967 km, w tym około 700 km odcinek graniczny między Rumunią a Mołdawią; dorzecze 27,5 tysięcy kilometrów2; źródła u podnóża Howerli (Czarnohora, Ukraina); gł. dopływ Czeremosz; nad P. leżą Czerniowce (Ukraina), Ungeng (Mołdawia).

Gelati

zespół klasztorny w Gruzji, 11 km na północny wschód od miasta Kutaisi.

astrognozja

umiejętność rozpoznawania na niebie gwiazd i gwiazdozbiorów.

Szaniawski Jerzy

ur. 10 II 1886, Zegrzynek k. Pułtuska, zm. 16 III 1970, Warszawa, dramatopisarz; czł. PAL; stworzył własny typ dramatu, łączący nastrojowy liryzm i poet. symbolikę z podtekstem psychol. i filoz. (Żeglarz, Most, Dwa teatry); opowiadania Profesor Tutka, słuchowiska należące do klasyki gatunku (Zegarek), szkice teatralne.

koniński, powiat

pow. ziemski we wschodniej części woj. wielkopol.; 1578 km2, 123 tysięcy mieszkańców (2006); dzieli się na 14 gmin; siedziba starostwa w Koninie (pow. grodzki, poza granicami p.k.); inne m.: Kleczew, Ślesin, Sompolno, Golina, Rychwał; równinny; gł. rzeka: Warta i Noteć połączone Kanałem Ślesińskim; liczne jeziora; region roln.-przem.; wydobycie węgla brunatnego, iłów ceramicznych, żwiru; parki krajobrazowe (fragmenty); turystyka.

Who is who

tytuł leksykonów podających biografie wybitniejszych osób żyjących.

Dierżawin Gawriił R.

ur. 14 VII 1743, Karmaczi (gubernia kazańska), zm. 20 VII 1816, Zwanka (gubernia nowogrodzka), poeta rosyjski; przedstawiciel klasycyzmu; ody heroiczne, satyryczne i panegiryczne (Felica), oda filozoficzna Bóg (liczne przekłady), liryki, utwory dramatyczne; autobiografia.

Circarama

jeden z systemów filmu panoramicznego; polega na jednoczesnej projekcji obrazów z jedenastu taśm film. na kolisty ekran, otaczający widownię.

Boito Arrigo

ur. 24 II 1842, Padwa, zm. 10 VI 1918, Mediolan, wł. poeta i kompozytor, pochodzenia pol.; opery (Mefistofeles), libretta operowe; utwory poet.; przekłady pol. poezji.

Bethlehem

miasto w RPA (prow. Wolne Państwo); 87 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek handlu owcami i bydłem; przemysł spoż., mebl.; węzeł drogowy; ośrodek wypoczynkowy.

saska dynastia

ród saski panujący w Niemczech 919–1024.

Koforidua

miasto w Ghanie, na północ od Akry; ośrodek administracyjny regionu Eastern; 98 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek handl. regionu roln. (kakaowiec, palma olejowa); przemysł chem., olejarski, wytwórnia soków owocowych.

szczetnice

Echiura (Echiurida), gromada mor. pierścienic; około 140 gat.; zwierzęta o ciele workowatym lub walcowatym (dł. 1–50 cm), z bardzo długim płatem przedgębowym (ryjek), służącym do zbierania pożywienia; np. bonelia.
pierścienice

duc

niewielki, elegancki powóz na eliptycznych resorach, z 2-osobowym siedziskiem; używany w XIX w., gł. przez kobiety.

Opactwo

w. w woj. mazow. (pow. kozienicki, gmina Sieciechów); dawne opactwo Benedyktynów (zał. XII w.): kościół i ruiny klasztoru (XVIII w.), pałac (XIX w.).

furazolidon

lek przeciwbakteryjny, działający na drobnoustroje Gram-dodatnie i Gram-ujemne; stosowany w bakteryjnych zakażeniach przewodu pokarmowego.

flora

bot. ogół gat. roślin lub rośliny niektórych grup systematycznych na określonym obszarze (np. f. Tatr), w danym zespole (np. f. mchów boru bagiennego) lub czasie geol. (np. f. karbońska).

Roraima

masyw górski, najwyższy w Serra Pacaraima, na Wyż. Gujańskiej, na pograniczu Brazylii, Wenezueli i Gujany; wys. do 2810 m; obszar źródłowy, między innymi rzeka: Branco i Caroní.

kuferek

„pośladki kobiety”

ZIELENICE

(Chlorophyta) gromada glonów obejmująca 4 klasy: prazynofity, z. właściwe (8000 gat.), watkowe i ramienicowe; około 10 tys. gat. zaliczanych do około 380 rodzajów występujących kosmopolitycznie, głównie w wodach słodkich, także słonych i na lądzie; lądowe żyją w glebie, a także na skałach i wewnątrz nich, na ścianach domów, drzewach, niektóre współżyją z grzybami tworząc porosty, niektóre wewnątrz roślin kwiatowych (endofity); także tzw. zoochlorelle (czyli współżyjące ze zwierzętami); wielka różnorodność form: od form 1-komórkowych po wielokomórkowe (o nitkowatym, rzadziej blaszkowatym czy rurkowatym ciele), tworzące spore plechy; komórki z. zawierają chlorofil a i b, który nadaje im zielony kolor, a także niewielkie ilości czerwonych i brunatnych karotenów oraz żółtych ksantofili; większość (wszystkie wielo- i część 1-komórkowych) otoczona błonami celulozowymi; wszystkie wytwarzają skrobię jako materiał zapasowy; b. nieliczne gat. straciły chlorofil i stały się cudzożywne, pozostałe samożywne; rozmnażanie wegetatywne - przez podział komórek, albo przez wytworzenie się w komórkach ruchomych pływek lub nieruchomych aplanospor, które przekształcają się w samodzielne organizmy; rozmnażanie płciowe przez izo-, anizo- lub oogamię; częsta przemiana pokoleń; stanowią podstawę pokarmu zwierząt wodnych; dzięki procesom asymilacji przyczyniają się do wzbogacenia wody w tlen; oczyszczają wodę dzięki przyswajaniu zawartych w niej substancji org.; niektóre nadmiernie rozmnożone gat. wielokomórkowe tworzą charakterystyczne "kożuchy" na pow. stawów, jezior, kanałów i mórz (np. tzw. sałata morska o dł. do 30 cm); używane na pasze, nawozy, do produkcji jodu; rodzaj chlorella i scenedesmus jadalne (cenione zwł. w Japonii i Chinach); większość botaników uważa, że wszystkie rośliny wyższe powstały w wyniku ewolucji z zielenic.


GAŁĘZATKA GLONY GRZYBY JOD KAROTEN KSANTOFILE ŁĄKI PODWODNE NAŚNIEŻNE ORGANIZMY NAWOZY OOGAMIA PASZA PEŁZATKA PLANKTON PLECHA PŁYWKA POROSTY PROTEROZOIK SAŁATA MORSKA SKROBIA SPRZĘŻNICE TOCZEK WEGETATYWNE ROZMNAŻANIE WSTĘŻNICA ATLANTYCKI OCEAN BŁONICA CHLAMIDOMONAS CHLORELLA CHLOROFILE PRZEMIANA POKOLEŃ ZIELENICE NASIENNE ROŚLINY

SUROWIEC

SYNONIM: materiał, półprodukt, półfabrykat, tworzywo ANTONIM: wytwór, produkt (końcowy), towar, wyrób (finalny), książk. fabrykat

WSZEROS

Pochodzenia starosłowiańskiego. Oznacza: powszechnie rosnący w sławę.

RYLE

Martin, sir (1918-84) brytyjski fizyk i astronom, prof. i dyr. Mullard Radio Astronomy Observatory w Cambridge, czł. Akad. Nauk ZSRR; autor metody tzw. syntezy apertury, dzięki której można osiągnąć dużą kątową zdolność rozdzielczą przy obserwacjach z użyciem radioteleskopów o małej średnicy; 1974 (dzielona z A. Hewishem) nagroda Nobla za pionierskie badania w dziedzinie astrofizyki, prowadzące między innymi do odkrycia pulsarów.
HEWISH NOBLA NAGRODA PULSARY

"CEPELIA"

Związek Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego istniejące od 1949 zrzeszenie spółdzielni upowszechniających artyst. twórczość lud., przemysł i rzemiosło artyst.; koordynuje działalność spółdzielni artyst. w całej Polsce; posiada sklepy w kraju i za granicą; sprawuje mecenat nad twórcami ludowymi, zespołami folklorystycznymi itp., organizuje Targi Sztuki Ludowej; położyła spore zasługi w podtrzymaniu tego nurtu twórczości, niekiedy oskarżana o jego komercjalizację; od 1990 występuje jako Fundacja "C." - Polska Sztuka i Rękodzieło.
"ŁAD" SZCZEPANOWSKA-MIKLASZEWSKA "CEPELIA"

LANCETNIK

(Branchiostoma lanceolatum) przedstawiciel podtypu bezczaszkowców; ciało wydłużone, przezroczyste, dł. 5-8 cm; brak oczu, bodźce świetlne odbierają wyspecjalizowane komórki; zapłodnienie zewnętrzne; bytuje w płytkich wodach mórz europejskich; szkielet stanowi struna grzebietowa; w systematyce jest formą przejściową od bezkręgowców do kręgowców.
KOMÓRKA KRĘGOWCE NEFRYDIA BEZCZASZKOWCE BEZKRĘGOWCE LANCETNIK

zapalczywy

zapalczywy młodzieniec; zapalczywi chłopcy; zapalczywszy

EVANS-PRITCHARD Edgar Edward

sir (1902-73) antropolog brytyjski i teoretyk kultury; uczeń B. Malinowskiego; prof. uniw. w Oksfordziei Kairze; prowadził rozległe badania ludów afrykańskich, między innymi plemienia Azande i Nuer; autor prac: Witchcraft, Oracles and Magic Among the Azande, The Nuer: A Description of the Modes of Livehood and Political Institutions of Nilotic People, Social Anthropology.
KAIR ANTROPOLOGIA SPOŁECZNA AZANDE

MIRT

mirt zwyczajny (Myrtus communis) zimozielony krzew (wys. do 5 m) pochodzący z terenów śródziemnomorskich; jagody jadalne; często uprawiany jako doniczkowa roślina ozdobna; z liści olejek stosowany w lecznictwie; niegdyś kosmetyk; w starożytności poświęcony był Afrodycie.
MIRT MIRT