1. Agam Yacov ur. 11 V 1928, Riszon Le Syjon (Palestyna), izraelski malarz i rzeźbiarz; uważany za pioniera sztuki kinetycznej; od 1967 tworzy kompozycje rzeźbiarskie, często łacząc je z efektami świetlnymi i dźwi ...
  2. ustrój nośny techn. konstrukcja nośna.
  3. Schwab Gustav ur. 19 VI 1792, Stuttgart, zm. 4 XI 1850, tamże, poeta niemiecki; przedstawiciel późnego romantyzmu; pieśni burszowskie, ballady, romanse; Polenlieder.

Solon

ur. około 640, Ateny, zm. około 560 p.n.e., tamże, ateński polityk i poeta; jeden z siedmiu mędrców greckich; wybrany na archonta przeprowadził reformy gospodarcze i ustrojowo-prawne, które umożliwiły rozwój demokracji ateńskiej (między innymi zniesienie niewoli za długi, skodyfikowanie praw unieważniających większość przepisów Drakona).
Drakon

Babbitt Irving

ur. 2 VIII 1865, Dayton (stan Ohio) zm. 15 VII 1933, Cambridge (stan Massachussetts), amerykański krytyk literacki i filozof kultury; współtwórca kierunku badawczego, zwanego nowym humanizmem (podstawowe zadanie literatury i krytyki: moralne oddziaływanie na społeczeństwo).

Sturdza-Bulandra Lucia

ur. 15 VIII 1873, Jassy, zm. 19 I 1961, Bukareszt, żona Tonyego Bulandry, rumuńska aktorka, reżyser; współpraca z teatrami w Bukareszcie (dyr. Teatrul municypal, ob. jej imienia); role w repertuarze klas. i współcz. (Maria Stuart F. Schillera, Aurelia - Wariatka z Chaillot J. Giraudoux); pamiętniki.

arboretum

wyodrębniony obszar, na którym uprawia się drzewa i krzewy pochodzące z różnych stref klimatycznych, w celach nauk.-badawczych i hod.; a. wchodzą w skład ogrodów bot. lub istnieją jako placówki samodzielne.

Huroni

Indianie Ameryki Północnej; około 1 tys.; XVI/XVII w. stworzyli silną federację przeciwko Algonkinom; ob. w rezerwatach Oklahomy (USA) i Ontario (Kanada); rolnicy.

napój

każdy płyn przeznaczony do picia, w którym oprócz wody występują inne składniki; soki owocowe, wody mineralne, herbata, kawa, lemoniada, coca-cola i napoje alkoholowe.

Majdan Królewski

w. gminna w woj. podkarpackim (pow. kolbuszowski), w górnym biegu rzeka Murynia (l. dopływ Łęgu); ośrodek usługowy; węzeł drogowy; miasto 1771–1824.

Gorbaniewska Natalja J.

ur. 26 V 1936, Moskwa, ros. poetka, tłumaczka, działaczka społ.; od 1968 w ruchu dysydenckim, od 1975 na emigracji; poezja kontestacyjna; przekł. między innymi z języka polskiego.

wojna błyskawiczna

doktryna wojenna wypracowana przez militarystów niemieckich; zakładała gwałtowną niespodziewaną napaść i szybkie natarcie klinów wojsk pancernych, wspieranych lotnictwem; doktryna ta przyniosła sukcesy III Rzeszy w początkowej fazie II wojny świat., zawiodła po wyrównaniu sił i wygaśnięciu czynnika zaskoczenia.

patrystyka

filoz. ogół koncepcji teologiczno-filozoficznych tworzonych II–VIII w. przez Ojców Kościoła i in. pisarzy chrześcijańskich; nazwa patrystyka jest także używana dla oznaczenia gałęzi teologii, zajmującej się treścią pism Ojców Kościoła.
Ojcowie Kościoła

majowy zamach

przewrót majowy.
przewrót majowy

wiersz toniczny

typ wiersza, którego podstawą metryczną jest tok równoakcentowy, realizowany w wersach o różnej rozpiętości sylabicznej i budowie rytmicznej.

pierwiastki przejściowe

pierwiastki chem., których atomy mają niecałkowicie zapełnione podpowłoki elektronowe d (pierwiastki zewnętrznoprzejściowe) lub f (pierwiastki wewnętrznoprzejściowe) w powłokach wewnętrznych.

deska z żaglem

nietonąca (wypornościowa) deska ze statecznikiem i ruchomym masztem z żaglem, służąca do uprawiania żeglarstwa deskowego; 1-osobowa, wykonana z tworzywa sztucznego; sterowanie możliwe dzięki przegubowemu połączeniu masztu z kadłubem.

u

litera alfabetu pol., wyodrębniona w średniowieczu z minuskuły romiasto w celu oznaczenia samogłoski ustnej, tylnej, wąskiej.

Manresa

miasto w północno-wschodniej Hiszpanii (region Katalonia), na północny zachód od Barcelony; 71 tysięcy mieszkańców (2005); przemysł gumowy, włók., elektrotechniczny; szkoła wyższa; w okolicy wydobycie soli potasowych.

Czajkowski Nikołaj W.

ur. 7 I 1851, Wiatka, zm. 30 IV 1926, Harrow (obecnie w granicach adm. Londynu), rewolucjonista rosyjski; związany z narodnikami, później z eserowcami; w czasie rewolucji lutowej 1917 czł. Komiasto wykonawczego Rady Delegatów Chłopskich; od 1920 na emigracji.

Vitali Giuseppe

ur. 26 VIII 1875, Rawenna, zm. 29 II 1932, Bolonia, wł. matematyk i mechanik; przez woele lat nauczyciel w Genui, następnie profesor uniw. w Modenie, Padwie i Bolonii; czł. Nar. Akad. Rysiów w Rzymie; gł. zajmował się klas. analizą mat., teorią funkcji rzeczywistych i analizą funkcjonalną.

folklorystyka

nauka badająca folklor; wyodrębniła się z historii kultury, nauki o literaturze i etnografii w latach 20. i 30. XX wieku.

Dawitaszwili Leo

ur. 1895, zm. 1977, gruziński paleontolog, ewolucjonista; profesor Instytutu Naftowego i uniwersytetu w Moskwie; prace nad kopalnymi mięczakami, głównie ich filogenezą i ekologią.

WYBORY

forma powoływania organów przedstawicielskich przez wyborców w drodze głosowania; przez wieki ukształtowały się pewne podstawowe demokratyczne zasady prawa wyborczego, zawarte zwykle w konstytucji; w w większości krajów o ustabilizowanej demokracji (także w Polsce) są to: zasada powszechności (oznacza ona, iż czynne prawo wyborcze przysługuje każdemu pełnoletniemu obywatelowi, który nie został ubezwłasnowolniony lub pozbawiony praw publicznych lub wyborczych), równości (polegająca na przyznaniu każdemu wyborcy jednego głosu oraz nadaniu wszystkim głosom jednakowej siły), bezpośredniości (wyborcy głosują bezpośrednio na kandydatów, którzy w wyniku wyborów otrzymują mandat) oraz tajności (zapewnia ona swobodę wyrażenia woli przez wyborców w sposób ukryty przez osobami trzecimi).

W zależności od sposobu ustalania wyników rozróżnia się system większościowy (większość względna, bezwzględna, proporcjonalna, kwalifikowana), w którym kandydat musi uzyskać więcej głosów niż pozostali, oraz system proporcjonalny, w którym dokonuje się rozdziału mandatów między partie polityczne w okręgach wielomandatowych w sposób proporcjonalny do odsetka uzyskanych przez nie głosów, przy czym proporcjonalność nie jest tutaj rozumiana jako prosta zależność matematyczna, przykładowo bowiem w okręgu 8-mandatowym nie da się wyliczyć absolutnie "sprawiedliwie" ilości uzyskanych mandatów, jeśli partii w uczestniczących w wyborach jest np. 5, odsetek uzyskanych głosów jest zbliżony; metody ustalania wyników wyborów są skomplikowane matematycznie, istnieje ich około 300, często stosuje się ich przemieszanie, w systemie proporcjonalnym do najbardziej znanych należą system tzw. największej reszty, system największej średniej, systemy Hare'a, Burkliego, Hagenbacha-Bischoffa, Niemeyera, d'Hondta (stosowany w Polsce w wyborach parlamentarnych 1993 i 1997), Saint-Lague’a (przyjęty w ordynacji wyborczej do Sejmu RP na 2001).

W Polsce odbywane co 4 lata; ilość okręgów do sejmu 52, do senatu 41 (w wyborach 1997); w wyborach 2001 nastąpi dostosowanie ich liczby do nowego podziału terytorialnego kraju.
KALENDARZ WYBORCZY MANDAT PARLAMENT PARLAMENTARYZM BALOTAŻ ELEKT ELEKTOR HONDTA METODA ROZDZIAŁU MANDATÓW SAINT-LAQUE’A METODA ROZDZIAŁU MANDATÓW

realizm w malarstwie

już u romantycznych pejzażystów, zwł. w malarstwie J. Constable’a można zauważyć poetycki r. pokazujący zwyczajną swojskość. R. pojmowany jako styl artystyczny wywodzi się z nowego pokazywania prawdy społ. bez stronienia od tego, co przykre i brzydkie. Prekursorem kierunku był J. Corot, nie dramatyzował, nie przesadzał, niczego widzowi nie narzucał, ukazywał zwykły spokojny pejzaż, ale już obrazy J. F. Milleta przedstawiające sceny wiejskie mimo unikania kontrastów, prostymi sposobami przekonująco ukazują grube rysy, ogorzałe od słońca twarze, proste ciężko pracujące wieśniaczki - naturalizm ukazania; czyste ściernisko, jasne niebo - sielska idylla; schylone na pierwszym planie postaci - realność.

Natomiast G. Courbet jest bezkompromisowy - starał się malować dosadnie "rzeczy rzeczywiste, istniejące" analitycznie i dokładnie. Malarzem realistą o nieco satyrycznym zacięciu był też H. Daumier. Na Wystawie Światowej w Paryżu w 1855 Courbet urządził indywidualną ekspozycję z wielkim szyldem "Realizm". W Polsce malarzami realistami byli między innymi A. Gierymski i w początkowym okresie J. Pankiewicz.

układ buforujący

roztwór buforujący.

WOSKOWIEC

kopernikówka (Copernicia) rodzaj drzew z rodziny palm, występujących w Ameryce Płd. i Indiach; około 25 gat.; wys. do 15 m; liście wachlarzowate, powleczone od spodu karnaubą czyli warstwą wosku; kwiatostany rozgałęzione, wiechowate; dosyć duże owoce; wosk zeskrobuje się ze strząśniętych liści (Brazylia eksportuje około 12 tys. t); drewno wykorzystywane w budownictwie, liście do produkcji mat i koszy, owoce i kolby - jadalne.
PALMY WOSKI NATURALNE WOSKOWIEC WOSKOWIEC

SAMARIA

hebrajskie Szomeron, gr. Sebaste w starożytności stol. państwa Izrael; pozostałości zachowane w pobliżu msc. Asar Sabastijja w Jordanii (na płn. zach. od Nablus); zał. około 880 p.n.e.; 721 p.n.e. zdobyta i zburzona przez Sargona II (część ludności przesiedlono do Asyrii); po odbudowaniu gł. ośrodek Samarytan i siedziba władcy prowincji S.; 108 p.n.e. powtórnie zniszczona; 27 p.n.e. odbudowana jako Sebaste; jeden z gł. ośrodków kultury gr.-rzymiasto w Palestynie. W wyniku prac wykopaliskowych odsłonięto fortyfikacje i resztki pałacu królewskiego (IX-VIII w. p.n.e.) z licznymi płaskorzeźbami z kości słoniowej, fragmenty ceramiki, ostraka z IX w. (jedne z najstarszych zabytków pisma hebrajskiego).


IZRAEL IZRAELA SZTUKA HEBRAJSKIE PISMO SAMARYTANIE SZYMON MAG ZACHODNI BRZEG JORDANU SAMARIA SAMARIA

TURKIESTAN

jedno z najstarszych miast Kazachstanu, położone na płd. kraju, w obwodzie czymkenckim; 77 tysięcy mieszkańców (2003); przem. farmaceutyczny, mat. budowlanych, spoż., oczyszczalnia bawełny; uniw. Znany od X w. pn. Szawga, później Jasy; pełnił rolę ośrodek rel. muzułmanów zw. Azret (Chazret); 1864 przyłączony do Rosji; zachowany monumentalny zespół mauzoleum Ahmeda Chodży Jesewi z końca XIV w., miejsce pielgrzymek (na planie prostokąta przykryta kopułą wielka sala, mieszcząca kocioł rytualny z brązu - ob. w Ermitażu - wokół potężne mury z basztami, mauzoleum i dwa meczety; elewacje z barwnych płytek ceramicznych w kolorach turkusowym, niebieskim i białym, malowidła ornamentalne).


FIGIELSKI Władysław KARAKUŁ MANICHEIZM ODORYK Z PORDENONE PARTÓW SZTUKA EMALIERSTWO ERMITAŻ CZAGATAJ CZANG CIEN

żałosny skurwiel

‘chłopak godny pożałowania’

SAINT GAUDENS

Augustus (1848-1907) rzeźbiarz amer., twórca realistycznej narodowej szkoły rzeźbiarskiej w USA; liczne popiersia i portrety rzeźbiarskie, posągi i reliefy o tematyce rel., hist. i alegorycznej oraz pomniki (A. Lincolna w Chicago, admirała D.G. Farraguta w Nowym Jorku).
POPIERSIE RZEŹBIARZ ALEGORIA RELIEF

MARCUS

Rudolph (ur. 1923) chemik amer. pochodzenia kanadyjskiego; prof. uniw. Illinois w Urbana, następnie Kalifornijskiego Inst. Technologicznego w Pasadenie, czł. Nar. Akademii Nauk w Waszyngtonie i Royal Society w Londynie; prace z zakresu teorii kinetyki chemicznej zwł. nad szybkością reakcji jednocząsteczkowych przebiegających w gazach; 1992 nagroda Nobla za wkład do teorii reakcji przenoszenia elektronów w układach chemicznych oraz za badania nad chemiluminescencją.
KINETYKA CHEMICZNA CHEMILUMINESCENCJA NOBLA NAGRODA

LIKIEC

miejscowość w woj. mazowieckim, powiat sierpecki.
MAZOWIECKIE WOJEWÓDZTWO