1. Hilo , miasto w USA (stan Hawaje), na północno-wschodnim wybrzeżu wyspy Hawaii; 43 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek turyst. i uprawy orchidei, anturium; port rybacki i handl.; port lotniczy; muzeum sztuki hawajskiej; w ...
  2. Dymitr Korybut Olgierdowicz ur. 1358 lub 1359, zm. po 1404, książę nowogrodzko-siewierski od około 1363, syn w. księcia litew. Olgierda, brat Władysława II Jagiełły; przegrał rywalizację na Litwie z Witoldem.
  3. obwód elektryczny zespół połączonych ze sobą elementów elektrycznych tworzący zamkniętą drogę dla prądu elektrycznego; zawiera elementy czynne, tj. źródła energii elektrycznej (np. ogniwo, prądnica) i bierne, tj. jej o ...

Ogiński Michał Kleofas

książę, ur. 7 X 1765, Guzów k. Żyrardowa, zm. 15 X 1833, Florencja, syn Andrzeja Ignacego, polityk, kompozytor; 1793–94 podskarbi w. litew. z ramienia Targowicy, w powstaniu kościuszkowskim 1794 czł. Rady Najwyższej Litew.; od 1810 senator ros.; polonezy fortepianowe (Pożegnanie ojczyzny), romanse, pieśni, marsze; Listy o muzyce, Pamiętniki o Polsce i Polakach.

Fajsal II

z dyn. saudyjskiej, ur. około 1905, Rijad, zm. 25 III 1975, tamże, król Arabii Saudyjskiej od 1964; 1926–64 wicekról Al-Hidżazu; 1953–60, 1961 i 1962 premier i min. spraw zagranicznych.

Lehtonen Joel

ur. 27 XI 1881, Sääminki, zm. 20 XI 1934, Helsinki, fiński pisarz i krytyk lit.; powieści o wymowie pacyfistycznej i antyfaszystowskiej; poezje.

głogowski zjazd

spotkanie Kazimierza IV Jagiellończyka z królem czeskim Jerzym z Podiebradów 17–30 V w Głogowie na Śląsku; zawarty 27 V pol.-czeski traktat przewidywał wzajemną pomoc przeciwko Turkom i regulował kwestie sporne; kontynuacją z.g. był sojusz pol.-austr. zawarty 14 VI 1462 w Poznaniu.

Joplin Janis

, ur. 19 I 1943, Port Arthur (stan Teksas), zm. 4 X 1970, Los Angeles, amer. wokalistka i kompozytorka rhythmandbluesowa; śpiewała z niezwykłą ekspresją bluesy, także utwory soulowe i w stylu country.

grekolatynizm

wyraz złożony z elementów pochodzących z języka gr. i łacińskiego.

Dzierzkowski Józef

ur. 11 III 1764, Siemakowce nad Prutem, zm. 1830, prawnik, działacz polityczny; 1809 czł. Rządu Wojsk. Tymczasowego Centralnego we Lwowie; od 1817 poseł do galicyjskiego sejmu stanowego i czł. jego Wydziału Stanowego; prowadził popularny we Lwowie salon lit.; od 1810 czł. TPN w Warszawie.

nowela

prawo akt prawodawczy wprowadzający zmiany lub uzupełnienia do aktu wcześniejszego.

Föppl August

ur. 25 I 1854, Gross-Umstadt, zm. 12 VIII 1924, Ammerland (ob. część m. Münsing), niem. specjalista w zakresie mechaniki budowli; prof. politechniki w Monachium; badał wytrzymałość konstrukcji w złożonym stanie naprężeń; oprac. zagadnienie spiętrzenia naprężeń.

trening

sport systematyczne ćwiczenia w celu uzyskania maks. sprawności w uprawianej dyscyplinie sport.; prowadzony zwykle pod kierunkiem trenera.

Manavgat

miasto w południowej Turcji (il Antalya), nad M. Śródziemnym, nad rzeka Manavgat; 102 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek turyst.-wypoczynkowy z kąpieliskiem mor.; port handl.; na północ od miasto wodospady Manavgat, na zachód - ruiny staroż. m. Side.

Günther Egon

ur. 30 III 1927, Schneeberg, niem. reżyser film. i pisarz; ekranizacje dzieł lit. (Lotta w Weimarze, Cierpienia młodego Wertera); powieści, scenariusze.

Broniszewski Grzegorz

żył w 2. poł. XVIII w., komediopisarz i aktor; w czasach panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego związany z nar. sceną w Warszawie; wzięty aktor komiczny, autor popularnych komedii obyczajowych.

Lowell Percival

ur. 13 III 1855, Boston, zm. 12 XI 1916, Flagstaff (stan Arizona), amer. astronom i dyplomata; zał. (1893) obserwatorium astr. w Flagstaff (Lowell Observatory); obserwacje powierzchni Marsa; 1915 na podstawie perturbacji w ruchu Urana obliczył położenie nieznanej planety, odkrytej (1930) dzięki tym obliczeniom i nazwanej Plutonem.

Clarka ogniwo normalne

ogniwo galwaniczne, w którym elektrodą ujemną jest rtęć pokryta pastą z siarczanu rtęci (Hg2SO4) i siarczanu cynku (ZnSO4), dodatnią - amalgamat cynku, elektrolitem - nasycony roztwór ZnSO4; SEM = 1,4328 (w temp. 15°C); dawniej stosowane jako wzorzec SEM.

Little America

stacje amerykańskie w Antarktyce Zachodniej, na Lodowcu Szelfowym Rossa; 1929–60 działało łącznie 5 stacji zał. przez wyprawy R.E. Byrda; uległy zniszczeniu wraz ze spływem lodowca (ostatnią zlikwidowano 1960).

Korolew

miasto w Rosji (obw. mosk.); 139 tysięcy mieszkańców (2005); centrum kontroli lotów kosm.; zakłady wytwórcze precyzyjnej aparatury kosmicznej.

Izumi

miasto w Japonii (Honsiu), nad zatoką Osaka, na południe od Osaki; 192 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek mieszkaniowy; przemysł włók., odzieżowy, maszyn., szkl.; wyrób sztucznych pereł; port morski.

krym-sagiz

Taraxacum hybernum, gat. mniszka; Włochy, Syria, Krym, Płw. Bałkański; rozetkowa bylina o korzeniu (długim, palowym) dostarczającym kauczuku; uprawiana w Europie i Azji.

mastopatia

med. zwyrodnienie tkanki gruczołowej i tłuszczowej sutka; ma postać nienowotworowych, niezapalnych guzów lub rozlanych stwardnień.

HEZYCHIUSZ

święty (I/II w.) kapłan w Rzymie; wysłany do Hiszpanii, zmarł w Gibraltarze; czczony 15 maja.

PIECZĘĆ

sigillum Pieczęć Świdnicy, XIV w.Pieczęć Zygmunta Staregoznak własnościowy i rozpoznawczy osoby lub urzędu, wyciskany zwykle za pomocą stempla w masie plastycznej, wosku, laku; nanoszony na dokument w postaci odbitki (farba, tusz) albo też wytłaczany w podłożu; p. nadaje moc prawną pismu lub dokumentowi, a także służy jako środek zabezpieczający nienaruszalność zamkniętego nią dokumentu lub przedmiotu; badaniem dawnych p. zajmuje się sfragistyka.
JANINA JELITA KANCELARIA SFRAGISTYKA ŚLEPOWRON PIECZĘĆ

POSŁONEK

(Helianthemum) rodzaj roślin zielnych i półkrzewów z rodziny czystkowatych; około 150 gat.; rosną gł. na obszarze śródziemnomorskim, w Polsce 5 gat., między innymi p. pospolity (H. obscurum); łodygi często płożące się, liście niewielkie, kwiaty żółte, białe, lub różowe; kilka gat. uprawianych w ogródkach skalnych.
ZIELNE ROŚLINY PÓŁKRZEW

RYDEL

Lucjan (1870-1918) poeta, dramaturg, tłumacz; jego uczta weselna po ślubie z córką gospodarza z podkrakowskich Bronowic stała się osnową Wesela St. Wyspiańskiego; debiutował symbolistycznymi lirykami i próbami dramatycznymi; popularność przyniósł mu dramat Zaczarowane koło, wierszowana baśń z epoki saskiej; nadto jasełka Betlejem polskie oraz szereg nieudanych dramatów hist. (trylogia o Zygmuncie Auguście); tłumacz Anakreonta, Homera, Apulejusza, Pindara i Moliera.
NOSKOWSKI TETMAJER PRZERWA WYSPIAŃSKI "ŚWIAT" DUŻYK

GUANDONG

Kuantung terytorium w płn.-wsch. Chinach, część prowincji Liaoning; obejmuje płd. część Półw. Liaotun z portami Lushun i Dalian; 1905-45 okupowane przez Japonię (między innymi przez tzw. armię kwantuńską).
LIAONING GUANDONG

ruchać

1. „uprawiać seks”; 2. „zgrabnie poruszać się”

GEKONY

(Gekkonidae) rodzina jaszczurek obejmująca około 650 gatunków; na ogół niewielkie (do 35 cm dł.), nadrzewne, ubarwione szaro i brązowo; palce (a u niektórych gatunków także pow. brzuszna ogona) pokryte przylgami, ułatwiającymi wspinanie się po gładkich powierzchniach (nawet pionowo ustawionego lustra). Wydają donośny głos, przypominający gwizd lub skrzeczenie; żywią się owadami; 1-2 jaja składają w specjalnych "kokonach", umieszczając je nieraz w mieszkaniach ludzkich; zamieszkują suche obszary strefy zwrotnikowej i równikowej.
GALÁPAGOS JASZCZURKI OWADY PRZYLGI TOKE-TOKE GEKONY

NAZWA

w logice wyrażenie, które nie naruszając struktury zdania odgrywa w nim rolę podmiotu lub orzecznika oraz spełnia pewne funkcje semantyczne: oznacza przedmioty, do których się odnosi (desygnaty), współoznacza zespół cech swych desygnatów i wyraża przeżycia tego, kto n. wypowiada.
NAZW RACHUNEK ORZECZENIE DESYGNAT NAZWY

ELEKTRYFIKACJA

dystrybucja wytworzonej w elektrowniach energii elektrycznej do miejsc zapotrzebowania za pomocą sieci przesyłowych i rozdzielczych; zastępowanie energią elektr. innych źródeł energii w różnych dziedzinach działalności człowieka; wskaźnikiem poziomu e. danego kraju jest wartość rocznego zużycia energii elektr. na jednego mieszkańca, np. w Norwegii wynosi ono 25,08 MW/h, w USA 12,18, w Polsce 3,52 (1990); e. rozpoczęła się wraz z wynalezieniem prądnicy elektr. w latach 60. XIX w.; E. KOLEI -zastępowanie trakcji parowej lub spalinowej trakcją elektryczną; pierwszy pociąg zasilany energią elektr.

pokazano 1838 w Glasgow-Edynburg; w Polsce pojawił się 1927 na linii Elektr. Kolei Dojazdowej z Warszawy do Grodziska. E. ROLNICTWA - doprowadzanie sieci elektroenergetycznej do gospodarstw rolnych (e. wsi) oraz wprowadzanie energii elektr. do produkcji rolniczej; ze względu na duże rozproszenie gospodarstw i luźną zabudowę e. wsi jest b. kosztowna, finansowana z reguły przez państwo.
GLASGOW PODOSKI PRĄDNICA USA WARSZAWA EDYNBURG ELEKTROENERGETYCZNA SIEĆ ELEKTROWNIA ENERGIA ELEKTRYCZNA

zintegrować

(ja) zintegruję, (oni) zintegrują