1. Związek Odbudowy Rzeczypospolitej (ZOR), konspiracyjna organizacja polit.-wojsk. 1939–45 (1944 pod nazwą Związek Wolnej Polski); przewodniczący: T. Żenczykowski, E. Czarnowski; 1940 podporządkował się ZWZ-AK; 1944 współtworzył Zj ...
  2. kozia broda bot. szmaciak gałęzisty.
  3. Schlesinger John , ur. 16 II 1926, Londyn, zm. 25 VII 2003, Palm Springs (stan Kalifornia), ang. reżyser i aktor film., tworzący głównie w USA; dramaty społ.-obyczajowe nawiązujące do twórczości młodych gniewnych (Bill ...

dracenowate

Dracenaceae, rodzina roślin z rzędu szparagowców (Asparagales) z klasy jednoliściennych licząca 4 rodzaje i 225 gat. z międzyzwrotnikowych i podzwrotnikowych obszarów kuli ziemskiej (w obu Amerykach nieliczne gat.); najbardziej znane: żywicodajna dracena, włóknodajna sansewieria, włóknodajna kordylina; w Polsce uprawiane jako ozdobne rośliny doniczkowe.
dracena jednoliścienne kordylina sansewieria

Janta-Połczyński Aleksander

ur. 11 XII 1908, Poznań, zm. 19 VIII 1974, Southampton (USA), pisarz, reporter; 1940–42 w niewoli niem. (relacja Kłamałem, aby żyć); od 1945 w USA; reportaże z podróży (W głąb ZSRR, Wracam z Polski), szkice, wiersze.

Unia Afrykańska

organizacja międzynar., skupiająca państwa afrykańskie, powołana VII 2002 na konferencji w Durbanie, w miejsce Organizacji Jedności Afrykańskiej.

Turgajska, Brama

obniżenie na Wyż. Turgajskiej, w Kazachstanie; szer. 20–75 km, dł. 800 km; stepy i półpustynie; przepływa rzeka Turgaj.

Czarny Bór

w. gminna w województwie dolnośląskim (pow. wałbrzyski), w Górach Kamiennych; duża wieś (około 2 tysięcy mieszkańców); ośrodek usługowy i mieszkaniowy; w pobliżu kamieniołomy, między innymi porfiru i melafiru.

Krynica Zdrój

miasto w woj. małopol. (pow. nowosądecki), na pograniczu Beskidu Sądeckiego i Niskiego; 11,3 tysięcy mieszkańców (2006); od 2. poł. XIX w. jedno z największych polskich uzdrowisk (szczawy, borowina); ośrodek turyst.-wypoczynkowy i sportów zimowych; muzeum turystyki górskiej, galeria (wystawa prac Nikifora); prawa miejskie od 1933; cerkiew (XIX w.); zabudowa częściowo drewniany, o charakterze uzdrowiskowym, secesyjne pensjonaty w tzw. stylu szwajc.; Stare Łazienki Miner. (XIX w.), pensjonat Patria (XX w.), Nowa Pijalnia (XX w.).

Montfort Simon

ur. około 1208, Francja, zm. 4 VIII 1265, Evesham k. Worcester, syn Simona IV, możny angielski; przywódca opozycji antykról., 1264 pokonał Henryka III, zwołał Parlament z udziałem delegatów hrabstw i miast; pokonany przez siły król., poległ.

woskownica

bot. hoja.
hoja

Aleksander III

ur. około 1105, Siena, zm. 30 VIII 1181, Civita Castellana, papież od 1159; Włoch, prawnik; kontynuował antycesarską politykę; zwolennicy Hohenstaufów wysunęli antypapieży; 1177 Fryderyk I Barbarossa uznał go za prawowitego papieża; uregulował tryb wyboru papieża, ograniczając prawo wyboru do kardynałów.

pasywiści

orientacja polityków proros. podczas I wojny świat. w Królestwie Pol.; powołali Międzypartyjne Koło Polit.; współpracowali z Radą Regencyjną i KNP w Paryżu; po rewolucji lutowej 1917 w Rosji zmienili orientację na prozachodnią.

Liber Suda

Księga Suda, anonimowy leksykon bizant. z X w.; 12 tys. haseł encyklopedycznych, między innymi biogr. i hist.-lit.; mimo błędów, ważne źródło wiadomości o kulturze staroż. Grecji.

naczynia

zool. u kręgowców rurkowate przewody o zmiennym świetle, którymi płynie krew (tętnice, żyły, naczynia włosowate) lub limfa; u bezkręgowców przewody prowadzące hemolimfę.

ftalimid

związek org., imid kwasu ftalowego, bezbarwne igły; stosowany w syntezie org., między innymi do otrzymywania aminokwasów i amin.

fortyfikacja

ogólnie zespół obiektów fortyfikacyjnych, także dziedzina inżynierii wojsk. zajmująca się opracowywaniem konstrukcji obiektów fortyfikacyjnych oraz koncepcją wyzyskania ich do działań bojowych; rozróżnia się f. polową (umocnienia zbud. w trakcie działań wojennych, o charakterze doraźnym lub pozycyjnym) i f. stałą (forty, punkty i węzły oporu, twierdze, rejony umocnione itp.).

kryzelnice

Phoronida (Phorona), typ bezkręgowców; mor., osiadłe, z reguły kolonijne; zamieszkują przybrzeżne obszary wód; tworzą gęste skupienia na skałach, piasku; około 15 gat.; dł. od kilku mm do 25 cm; dawniej zaliczane do czułkowców.

ksenofobia

niechęć lub wrogość w stosunku do obcych.

Jantar

rodzina pol. szybowców wyczynowych 1-miejscowych; konstrukcja kompozytowa; klasa otwarta: J. 1 (SZD-38) i J. 2 (SZD-41), klasa standard: J. Standard (SZD-42) i J. Standard 2 i 3 (SZD-48); produkowane 1973–94 w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym.

Biebrza

w. w woj. podl. (pow. grajewski, gmina Rajgród), na pr. brzegu Kanału Kuwasy, przy północno-zachodniej granicy Biebrzańskiego Parku Nar.; Zakład Doświadczalny Melioracji i Użytków Zielonych „Biebrza".

Gutfreund Otto

ur. 3 VIII 1889, Dvůr Králové nad Labem (niem. Königinhof an der Elbe), zm. 2 VI 1927, Praga, rzeźbiarz czeski; wybitny przedstawiciel eur. kubizmu; profesor Szkoły Sztuk i Rzemiosł w Pradze; czł. ugrupowania artyst. Manes; rzeźby portretowe, alegoryczne, pomniki (B. Smetany w Pradze).

warstwa wodonośna

warstwa utworów geol., w których dzięki ich porowatości, licznym spękaniom lub innym próżniom mogą się gromadzić wody gruntowe; podścielona utworami nieprzepuszczalnymi dla wody.

OBERTH

Hermann (1894-1989) niemiecki pionier techniki rakietowej i astronautyki; 1917 nakreślił projekt rakiety dalekiego zasięgu na paliwo płynne, 1922 przedstawił ów projekt jako pracę doktorską, której nie przyjęto ze względu na zbytnią fantastyczność; wydał ją w roku następnym pt. Rakietą w przestrzeń międzyplanetarną (po raz pierwszy omówił szczegółowo ideę stacji orbitalnej); w gł. swej pracy Droga do podróży kosmicznych (1929) przewidywał budowę rakiet elektrycznych i napęd jonowy; podczas II woj. świat. krótko pracował w ośrodek rakietowym w Peenemünde, współpracownik W. von Brauna w budowie rakiet V-2, 1955-58 w ośrodek w Huntsville w USA; wrócił do RFN.
HUNTSVILLE NAPĘD PEENEMÜNDE ASTRONAUTYKA BRAUN Wernher KOSMICZNA STACJA

PITAGORAS

(ok. 572-ok. 497 p.n.e.) Pitagorasmatematyk i filozof grecki z Samos; przypisuje się mu zał. w Krotonie szkoły pitagorejczyków; twórca pitagoreizmu; uznawany za twórcę podstaw teorii liczb, koncepcji harmonijności Kosmosu opisywanego przez stosunki liczbowe; niektóre z przypisywanych P. koncepcji filozoficznych czy teorii są w rzeczywistości dziełami jego uczniów, naśladowców i kontynuatorów; najbardziej znanym twierdzeniem geometrycznym P. jest nazwane jego imieniem twierdzenie dotyczące stosunku liczbowego boków trójkąta prostokątnego.
GEODEZJA FILOZOFIA LICZB TEORIA MATEMATYKA ORFIZM PITAGORASA TWIERDZENIE PITAGOREIZM PITAGOREJCZYCY SAMOS ALKMAION CROTONE

JAN GWALBERT

święty (ok. 990-1073) urodził się w Florencji; najpierw benedyktyn, później rozpoczął życie eremickie w pustelni koło Camaldoli, a wreszcie przeniósł się w okolice Fiesole; zał. zakonu walombrozjanów; zmarł 12 lipca i w tym dniu jest wspominany.

szmal | szmale | szmalec

1. „pieniądze; dużo pieniędzy”; 2. „włosy”

FORTECA

twierdza.
KARAMAN TWIERDZA EBEN EMAEL

BUDY SZYNCZYCKIE

miejscowość w woj. łódzkim, powiat piotrkowski.
ŁÓDZKIE WOJEWÓDZTWO

rachmistrz

poradzić się rachmistrza, być znakomitym rachmistrzem; sprawni rachmistrzowie (albo: rachmistrze), spis ludności prowadzony przez rachmistrzów

LUKS

w układzie SI jednostka natężenia oświetlenia (o symbolu lx); jest to natężenie oświetlenia spowodowane przez strumień świetlny równy 1 lumenowi padający prostopadle na pow. 1 m2; 1 lx = 1 lm/m2 = 1 cd sr/m2.
IZOLUKSA LUMEN NATĘŻENIE OŚWIETLENIA STRUMIEŃ ŚWIETLNY

HYDATODY

wypotniki twory na liściach wydzielające nadmiar wody; dzielą się na h. bierne (szparki wodne) na zakończeniach wiązek liściowych, wydzielające wodę wskutek parcia korzeniowego, i h. czynne (gruczoły wodne), wydzielające wodę niezależnie od ciśnienia wody w naczyniach.
GUTACJA HYDATODY

HASSELT

miasto w płn.-wsch. Belgii, nad rzeka Demer, region Flandrii prowincja Limburgia; 66 tysięcy mieszkańców (1999); przem. elektrotechn., chem., drzewny, wytwórnia dysków kompaktowych; zabytkowe kościoły St. Quentin z XIV/XVI w., Franciszkanów z XVII w., Notre Dame z XVIII w.; opactwo d'Helkenrode, ratusz i zabudowa mieszkalna z XVII wieku.
FLANDRIA