1. dłużyca leśn. obrobiona część strzały (pnia) drzewa, dł. ponad 9 m u iglastych, ponad 6 m u liściastych.
  2. akumulator kwasowy akumulator elektryczny, w którym elektrolitem jest roztwór kwasu; np. akumulator ołowiowy.
  3. wodowstręt med. wścieklizna.

służebna ludność

w Polsce X–XIII w. kategoria chłopów zobowiązanych dziedzicznie do wyspecjalizowanych świadczeń na rzecz monarchii (np. grotnicy, koniarze, sokolnicy, szewcy, woźnicy).

POLSKA. LUDNOŚĆ

JĘZYK I DIALEKTYSTRUKTURA ETNICZNASTRUKTURA DEMOGRAFICZNASTRUKTURA SPOŁECZNO-ZAWODOWAURBANIZACJAKOŚCIOŁY I ZWIĄZKI WYZNANIOWE - KOŚCIÓŁ KATOLICKIKOŚCIÓŁ RZYMSKOKATOLICKIKOŚCIÓŁ STAROKATOLICKIKOŚCIÓŁ PRAWOSŁAWNYKOŚCIOŁY PROTESTANCKIEWYZNANIA NIECHRZEŚCIJAŃSKIE
POLSKA. LUDNOŚĆ. JĘZYK I DIALEKTY POLSKA. LUDNOŚĆ. STRUKTURA ETNICZNA POLSKA. LUDNOŚĆ. STRUKTURA DEMOGRAFICZNA POLSKA. LUDNOŚĆ. STRUKTURA SPOŁECZNO-ZAWODOWA POLSKA. LUDNOŚĆ. URBANIZACJA POLSKA. LUDNOŚĆ. KOŚCIOŁY I ZWIĄZKI WYZNANIOWE - KOŚCIÓŁ KATOLICKI POLSKA. LUDNOŚĆ. KOŚCIÓŁ RZYMSKOKATOLICKI POLSKA. LUDNOŚĆ. KOŚCIÓŁ STAROKATOLICKI POLSKA. LUDNOŚĆ. KOŚCIÓŁ PRAWOSŁAWNY POLSKA. LUDNOŚĆ. KOŚCIOŁY PROTESTANCKIE POLSKA. LUDNOŚĆ. WYZNANIA NIECHRZEŚCIJAŃSKIE

POLSKA. LUDNOŚĆ. STRUKTURA DEMOGRAFICZNA

po stratach wojennych, zmianie granic, migracjach repatriantów i wysiedlanych ubytek liczby mieszk. był bardzo głęboki, lecz po wojnie wskutek najwyższego w Europie przyrostu naturalnego (19,5‰ i 800 tys. urodzeń w 1954), populacja relatywnie szybko odbudowała się, podlegając jednocześnie przemianom cywilizacyjnym: przenosiny do miast związane z uprzemysłowieniem, wzrost przeciętnego trwania życia do 71 lat w 1974, ograniczenie śmiertelności noworodków, opanowanie epidemii chorób, dziesiątkujących mieszkańców w poprzednich okresach (gruźlica, choroby weneryczne, choroby wieku dziecięcego); po niżu demograficznym w latach 60. nastąpił wtórny wyż 1970-84, gdy wskaźnik przyrostu sięgnął 10,7‰ w 1976, i kolejne zahamowanie tempa przyrostu w latach następnych, połączone ze względnym starzeniem się społeczeństwa; w połowie lat 90. było 5,5 mln osób w wieku poprodukcyjnym; 10,6 mln poniżej 18 lat; od roku 2001 ujemny przyrost naturalny, równocześnie spadek liczby zawieranych małżeństw (do poziomu 5,5 na 1000 ludności – w poł. lat 80. zawierano ich 9); na 100 mężczyzn przypada 105,5 kobiety; utrzymuje się zróżnicowanie regionalne pod względem gęstości zaludnienia; poczynając od 1990 wydłuża się średnia dł. życia, która 2005 osiągnęła poziom 79,2 lat dla kobiet i 70,6 lat dla mężczyzn.


MIGRACJA PRZYROST NATURALNY POLSKA. LUDNOŚĆ

ludność

liczba ludności Polski, problemy z ludnością napływową

ludność rolnicza

ludność utrzymująca się wyłącznie bądź głównie z pracy w  rolnictwie. Wyodrębnienie l. r. może być przeprowadzone na podstawie danych o źródłach utrzymania bądź poszczególnych osób (kryterium indywidualne), bądź rodzin lub gospodarstw domowych (kryterium zespołowe).

ludność zawodowo czynna

ludność pracująca zawodowo.

POLSKA. LUDNOŚĆ. KOŚCIOŁY I ZWIĄZKI WYZNANIOWE - KOŚCIÓŁ KATOLICKI

Kościół Mariacki w Gdańskuobecny jest w Polsce od X w.: 968 utworzono pierwsze biskupstwo w Poznaniu, 1000 arcybiskupstwo w Gnieźnie z biskupstwami w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu, pierwsze klasztory powstały w Trzemesznie, Międzyrzeczu i Tyńcu. Po włączeniu przez Kazimierza Wielkiego Ziemi Halickiej w P. pojawili się w większej liczbie wyznawcy prawosławia, jeszcze więcej ich było obywatelami Litwy, złączonej z Polską kolejnymi umowami od 1385. Luteranizm zaczął się szerzyć w latach 20. XVI w., wkrótce potem pojawił się kalwinizm oraz anabaptyzm holenderski (menonici).

Wypędzeni z Czech bracia czescy zaczęli osiadać w Wielkopolsce po 1548. 1565 pod wpływem ideologii wł. antytrynitarzy powstał Kościół braci polskich (arianie). Wolność wyznania, zagwarantowana szlachcie konfederacją warszawską 1573, została ograniczona 1658, gdy sejm skazał braci pol. na banicję, a 1668 zabronił pod karą śmierci odstępstwa od katolicyzmu. 1596 w wyniku unii brzeskiej między Kościołem katolickim a prawosławnym powstał Kościół greckokatolicki (unicki). Konstytucja marcowa 1921 przyznawała wyznaniu rzymskokatolickiemu "naczelne stanowisko wśród uprawnionych wyznań", konkordat 1925 zapewniał Kościołowi kat. dużą swobodę działania.

Wśród ludności zamieszkującej II RP (wg spisu z 1931) 64,8% stanowili wyznawcy katolicyzmu obrządku łac., 10,4% grekokatolicy, 11,8% wyznawcy prawosławia, 9,8% wyznawcy judaizmu i 2,6% protestanci. Po zakończeniu II woj. świat. w wyniku utraty przez Polskę ziem wsch., wysiedleń lub ucieczki protestantów z ziem zach. i płn. oraz wymordowania przez Niemców prawie całej ludności żydowskiej, Polska stała się jednorodna wyznaniowo (94% katolików). 1948-56 poddano ścisłej kontroli działalność kościołów i związków wyznaniowych, między innymi ograniczając swobodę wyznaczania biskupów i proboszczów; po 1956 restrykcje stopniowo znoszono.

17 VII 1989 wznowiono stosunki dyplomatyczne między Polską a Watykanem (od 1998 unormowane konkordatem). Po 1989 zarejestrowano wiele nowych związków wyznaniowych, gł. proweniencji protestanckiej, jak i wyznań pozachrześcijańskich: obecnie w P. działa legalnie ponad 100 kościołów i związków wyznaniowych.
GNIEZNO GREKOKATOLICY JUDAIZM KALWINIZM KATOLICKI KOŚCIÓŁ KATOLICYZM KONFEDERACJA WARSZAWSKA KONKORDAT LUTERANIZM MIĘDZYRZECZ POZNAŃ PRAWOSŁAWIE PROTESTANTYZM TYNIEC UNIA BRZESKA BANICJA BRACIA POLSCY POLSKA. LUDNOŚĆ

ludność świata

ogół mieszkańców Ziemi lub jej części. Liczba l. ś. rosła w ciągu wieków do XIX w. powoli, od tego czasu bardzo szybko ( eksplozja demograficzna). Przyspieszenie przyrostu liczby l. ś. wynika z dużego spadku śmiertelności po II wojnie światowej w krajach Trzeciego Świata, kiedy dotarły tam zdobycze nauki, techniki i medycyny, przy nie zmienionym modelu rodziny wielodzietnej. Sytuacja ulega obecnie zmianie, wskutek czego prognozy nie przewidują już kolejnego podwojenia się liczby ludzi na świecie. Procesy ludnościowe przebiegały bardzo podobnie na całym świecie aż do czasów nowożytnych.

Zapoczątkowany w XVI w. masowy handel niewolnikami z Afryki (wywieziono około 20 mln ludzi) doprowadził nawet do przejściowego spadku zaludnienia tego kontynentu (rok 1650 - około 100 mln; 1750 - 95 mln; 1800 - 90 mln; 1850 - 95 mln; 1900 - 120 mln). Jednocześnie w bogacącej się Europie dzięki postępom nauki, techniki i medycyny rozpoczął się w XVIII w. gwałtowny, trwający do I poł. XX w., rozwój ludności, której część obawiając się niedostatku żywności emigrowała, najczęściej do najbliższej Ameryki Pn. (rok 1800 - 6 mln; 1850 - 26 mln; 1900 - 81 mln). Osiągnięcia cywilizacji dotarły do Afryki, Azji, Ameryki Pd. dopiero po II wojnie światowej, co doprowadziło, podobnie jak 100 lat wcześniej w Europie, do eksplozji demograficznej.

W tym samym czasie na najbardziej rozwiniętych kontynentach (Europa, Ameryka Pn., Australia) tempo przyrostu ludności zmalało. Skutkiem jest zmiana proporcji zaludnienia kontynentów. Obecne proporcje między ludnością różnych kontynentów przedstawia tabela poniżej:Ponadto istnieją duże różnice zaludnienia w obrębie kontynentów, ponieważ ludzie do zamieszkania wybierają zwykle obszary przybrzeżne (około 50% mieszka w odległości do 200 km od morza, z tego połowa do 50 km) i nizinne (około 60% do wys. 200 m n.p.m.), zwłaszcza w klimatach umiarkowanych (około 90% żyje miedzy 20° i 60° szer. geogr. pn., a więc na terenach sprzyjających rolnictwu).

Na tych samych obszarach powstały też później liczne obszary przemysłowe. Najgęściej zaludnione regiony to Azja Wschodnia (23% ludności świata), Azja Południowa (20%), Europa Zachodnia i Środkowa (14%) oraz obszar między Wielkimi Jeziorami i Atlantykiem w Ameryce Pn. (3%). W skali państw dysproporcje mogą być jeszcze większe, ponieważ na rozmieszczenie ludności wpływa wiele czynników lokalnych - przyrodniczych (np. jakość gleb) oraz gospodarczych (np. rozmieszczenie surowców czy szlaków komunikacyjnych).

POLSKA. LUDNOŚĆ. KOŚCIÓŁ PRAWOSŁAWNY

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny z siedzibą w Warszawie liczy około 510 tys. wiernych skupionych w 6 diecezjach (w-wsko-bielska, białostocko-gdańska, łódzko-poznańska, wrocławsko-szczecińska, przemysko-nowosądecka, lubelsko-chełmska), podzielonych na 20 dekanatów i 223 parafie. Inne wspólnoty prawosławne to Wsch. Kościół Staroobrzędowy (około 1000 wiernych, 3 duchownych), 2 gminy staroobrzędowców (bezpopowcy, filiponi) oraz gmina sekty chłystów.
POLSKI AUTOKEFALICZNY KOŚCIÓŁ PRAWOSŁAWNY PRAWOSŁAWIE STAROOBRZĘDOWCY POLSKA. LUDNOŚĆ

osada służebna

w Polsce średniow. osada, której mieszkańcy zobowiązani byli do określonych świadczeń na rzecz księcia lub pobliskiego grodu. Zamieszkiwali ją zwykle ludzie jednego zawodu, o czym świadczą nazwy - Złotniki, Piekary, Kowale itd.

POLSKA. LUDNOŚĆ. STRUKTURA ETNICZNA

w wytworzeniu się polskiej wspólnoty narodowej gł. rolę odegrały plemiona zachodniosłowiańskie, zaś wśród nich: Polanie, Ślęzanie, Wiślanie, Mazowszanie, Pomorzanie; nazwę "Polacy" wywodzi się od Polan, plemienia osiadłego nad Wartą, które skonsolidowało inne plemiona polskie; początkowo struktura etniczna społeczeństwa pol. była jednorodnie zachodniosłowiańska, od XII-XIII w. doszedł - wskutek osadnictwa - żywioł niemiecki w miastach i osadach kmiecych, następnie - zwł. od unii z Litwą - Rusini i Litwini na wsch. terenach państwa, Żydzi przybywający od czasów Kazimierza Wielkiego, gł. do miast, Tatarzy i Ormianie, osiedlający się na kresach wsch., Łotysze na płn.; pojawiły się też przymieszki kolonistów i emigrantów z różnych krajów zachodnich; w poprzedzających rozbiory końcowych latach XVIII w. skład narodowościowy Rzeczypospolitej (wg J.A. Gierowskiego) to 2/3 Polaków (w sumie około 8 mln, wliczając polskojęzyczną ludność ziem położonych na zachód od granic państwa), kilkanaście procent ludności ruskiej i litewskiej, około 7,5% (750 tys.) Żydów, ludność niemiecka; wg spisu z 1921 II Rzeczpospolitą zamieszkiwało 27 mln osób, z czego 69,2% podało narodowość polską, 14,3% - ukraińską, 7,8% - żydowską, 3,9% - białoruską i tyleż niemiecką, 0,7% - inną (mniejszości narodowe stanowiły więc, wg oficjalnych danych, ponad 30% ludności); jednolita etnicznie stała się Polska w wyniku II woj. świat., wskutek wymordowania przez hitlerowców Żydów, odpadnięcia tyretyriów wsch. z wysokim odsetkiem ludności niepolskiej i repatriacji Polaków w powojennym okresie; 2001 GUS szacował, iż mniejszości nar. stanowią około 2,3 do 2,5% ogółu mieszk.

Kraju; w tym 300-350 tys. Niemców, 200-230 tys. Białorusinów i Ukraińców, 50-60- tys. Łemków, 25 tys. Romów, po 20 tys. Litwinów i Słowaków, 15 tys. Żydów i 10-13 tys. Rosjan.
KAZIMIERZ III WIELKI LITWINI ORMIANIE REPATRIACJA TATARZY WIŚLANIE ŻYDZI POLANIE RUSINI POLSKA. LUDNOŚĆ