1. cyjanotypia technika wykonywania kopii (o charakterystycznej niebieskiej barwie) oryginałów tekstowych lub kreskowych; wykorzystuje zdolność niektórych związków żelaza(III) do redukcji pod wpływem promieniowania ...
  2. pronoja forma własności ziemskiej w cesarstwie bizant.; od XI w. nadawana jako wynagrodzenie wyższym urzędnikom i wojskowym z dożywotnim przywilejem korzystania z dochodu.
  3. Elżbieta ur. około 1340, zm. pocz. I 1387królowa węg. i pol., żona Ludwika I Wielkiego (Ludwika Węgierskiego) od 1353, regentka od 1382; matka między innymi Jadwigi, którą przeznaczyła na tron Polski; zamordowana podcza ...

Stein Gertrude

ur. 3 II 1874, Allegheny (stan Pensylwania), zm. 27 VII 1946, Paryż, pisarka amerykańska; po I wojnie świat. patronowała grupie amer. pisarzy zw. przez nią straconym pokoleniem; prace teoretycznolit., eseje, powieści, nowele, wiersze, dramaty, wspomnienia (Autobiografia Alicji B. Toklas).
stracone pokolenie

STEINBACH

Erika (ur. 1943) polityk niemiecki; ur. w Rumii k. Gdyni w rodzinie podoficera wojsk okupacyjnych, które wcześniej wypędziły stąd Polaków i Kaszubów (miejsce urodzin zatajała, ujawnione 2000 przez "Rzeczpospolitą"); od poł. lat 70. w CDU, od trzech kadencji przew. Związku Wypędzonych (BdV) zrzeszającego około 2 mln Niemców; od 1990 posłanka do Bundestagu; gł. inspiratorka roszczeń wysuwanych przez Niemcy pod adresem Polaków i Czechów, inicjatorka budowy w Berlinie pomnika niem. męczeństwa zw. Centrum Przeciwko Wypędzeniom.
CDU

Bosego-Einsteina statystyka

opis statystycznych własności układu złożonego z takich samych mikrocząstek, których spiny w jednostkach U (tzw. "h kreślone", czyli stała Plancka podzielona przez 2π) wyrażają się liczbami całkowitymi ( bozony). Najważniejszą cechą tej statystyki jest to, że w układzie, który jej podlega, wiele cząstek może znajdować się w tym samym stanie kwantowym, tzn. w stanie opisywanym przez te same liczby kwantowe. W szczególności wiele cząstek może posiadać tę samą energię. W przypadku gazu doskonałego, złożonego z cząstek podlegających s.B.-E., liczba cząstek o energii Ei jest średnio równa ,gdzie k stała Boltzmanna, T - temperatura, μ - tzw. potencjał chemiczny, którego wartość jest mniejsza od zera, dobierany tak, aby suma wszystkich równa była całkowitej liczbie cząstek w układzie: . Powyższe wyrażenie nazywamy rozkładem Bosego-Einsteina wartości średnich liczb obsadzeń.

Cząstki podlegające tej statystyce "chętniej" obsadzają stany o niższych energiach, podobnie jak w przypadku "klasycznych" cząstek opisywanych statystyką Boltzmana. Gaz podlegający kwantowej s.B.-E. nazywany jest g a z e m B o s e g o i może to być zarówno zwykły gaz, składający się z cząstek zawierających parzystą liczbę nukleonów, jak również "gaz" złożony z fotonów lub fononów. W dostatecznie wysokich temperaturach i przy małych gęstościach układ podlegający s.B.-E. traci swoje kwantowe właściwości i podlega statystyce Boltzmanna.

S.B.-E. stosuje się między innymi do opisu ciepła właściwego ciał stałych i promieniowania ciała doskonale czarnego.

Trocki Lew Dawidowicz, właśc. L.D. Bronstein

(1879-1940) ros. rewolucjonista, ideolog, działacz międzynar. ru-chu komunist. ( trockizm); w latach1902-05 na emigracji; jeden z przywódców rewolucji 1905-07; po klęsce ponownie aresztowany, z więzienia ucieka do Europy Zach., gdzie tworzy własną koncepcję rewolucji socjalist. W 1917 powraca do Rosji i wstępuje do partii bolszewickiej, wchodząc w skład ścisłego kierownictwa (między innymi pełni funkcję komisarza spraw zagr. następnie spraw wojsk.). W 1919 zostaje czł. Komiasto wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej; bliski współpracownik W. Lenina a zarazem jego oponent. Po śmierci Lenina stworzył z własnych zwolenników poważną siłę w łonie partii, występował między innymi przeciwko dyktaturze J. Stalina.

Od 1924 odsuwany kolejno od wszystkich stanowisk, a w 1929 wydalony z ZSRR. Przebywał kolejno w Turcji, Francji, Norwegii i w Meksyku; głosił między innymi konieczność obalenia, w drodze rewolucji, dyktatury Stalina. Zamordowany w 1940 w Meksyku przez sowieckiego agenta.

Einsteina temperatura

(ΘE) parametr o wymiarze temperatury, charakterystyczny dla danego kryształu, wprowadzony przez Einsteina w jego teorii ciepła właściwego ciał stałych. T.E. spełnia relację: , gdzie h - stała Plancka, k - stała Boltzmanna, ν - częstość drgań atomów w węzłach sieci.

STEINWAY AND SONS

amerykańska wytwórnia fortepianów zał. 1853 w Nowym Jorku przez Heinricha Engelharda Steinwega (1797-1871), niem. emigranta, który 1864 zmienił nazwisko na Steinway; produkuje instrumenty koncertowe najwyższej klasy, o potężnym, nasyconym brzmieniu; produkcja w znacznym stopniu ręczna; produkcja 1 egz. trwa 8 miesięcy, między innymi nałożyć trzeba na siebie 18 warstw klonowych pasków, z których formuje się boki obudowy, 8-krotnie polakierować i wypolerować obudowę, wyważyć 155-kilogramową żeliwną ramę, wreszcie na 60 dni złożyć całość w izolowanym pomieszczeniu, gdzie ma ona "zapomnieć" swój dawny kształt.


FORTEPIAN

REICHSTEIN

Tadeusz (1897-1995) biochemik szwajc. pochodzenia pol.; prof. uniw. w Zurychu i Bazylei, czł. Royal Society; 1933 niezależnie od W.N. Harwortha dokonał syntezy kwasu askorbinowego, 1936 wyizolował kortyzon i inne hormony kory nadnercza; 1950 nagroda Nobla (wspólnie z Ph.Sh. Henchem i E.C. Kendallem) za prace z zakresu struktury chem. i działania biologicznego hormonów kory nadnercza.
HENCH KENDALL KORTYZON NOBLA NAGRODA ASKORBINOWY KWAS

HALLSTEINA DOKTRYNA

zachodnioniemiecka doktryna polityki zagranicznej, w myśl której RFN miała prawo reprezentować cały naród niem. (czyli także NRD) w stosunkach międzynarodowych; jej autorem był niem. polityk W. Hallstein; obowiązywała ona w latach 1955-69 (zarzucona przez W. Brandta); w praktyce oznaczała nienawiązywanie stos. dyplomatycznych z żadnym krajem (oprócz ZSRR) uznającym NRD.
HALLSTEIN

LICHTENSTEIN

Roy (1923-1997) Roy Lichtenstein, Whaam, 1963malarz, grafik i rzeźbiarz amer.; początkowo tworzył w stylu ekspresjonizmu abstrakcyjnego; około 1957 skłonił się ku pop-artowi (malował banalne przedmioty produkowane masowo przez współczesną cywilizację, parodiował dzieła znanych artystów - np. C. Moneta, P. Picassa, K. Hokusaia, inspirował go świat komiksów i reklam, np. Whaa m!, Piłka golfowa, Okay, Hot Shot; uznany za jednego z najwybitniejszych reprezentantów pop-artu; wykonywał też rzeźby, często polichromowane, przedstawiające przedmioty codziennego użytku; wykładowca w New York State College of Education i Rutgers University.


HOKUSAI KOMIKS MONET PICASSO POP-ART REKLAMA EUROPEJSKIE STOWARZYSZENIE WOLNEGO HANDLU, STANÓW ZJEDNOCZONYCH AMERYKI SZTUKA LICHTENSTEIN

STEINBECK

John (1902-68) John Steinbeckpisarz amer. pochodzący z rodziny emigrantów niem.; twórczość na ogół osadzona w małomiasteczkowych i wiejskich realiach środk. Kalifornii, w stylistyce czerpiąca z amer. folkloru; początkowo realistyczne powieści protestu społ. ukazujące egzystencjalny dramat zagubienia człowieka w życiu, potem epika moralistyczna (motyw walki dobra i zła w naturze ludzkiej) i społ.-obyczajowa; korespondent wojenny w czasie II woj. świat. i 1966 w Wietnamie; 1962 nagroda Nobla; Pastwiska niebieskie, Kasztanek, Tortilla Flat, W niepewnej walce, Myszy i ludzie (adaptacja sceniczna i filmowa), Księżyc zaszedł, Perła, Grona gniewu, Na wschód od Edenu (ekranizacja E. Kazana), Zima naszej goryczy; reportaże Była raz wojna, dziennik podróży po płn. Ameryce Podróże z Charleyem.


KAZAN ZIELIŃSKI AMERYKAŃSKA LITERATURA NOBLA NAGRODA

STEIN

Edith, imię zakonne Teresa Benedykta od Krzyża OCD (1891-1942) Edith Steinfilozofka niem., uczennica i asystentka (1916-18) Husserla; 1922 przeszła na katolicyzm, 1933 wstąpiła do zakonu karmelitanek w Kolonii; stamtąd wysłała list do papieża w sprawie prześladowań Żydów w Niemczech; 1938 złożyła śluby wieczyste emigrując równocześnie do Holandii; 1942 ze względu na żydowskie pochodzenie aresztowana i zagazowana w Oświęcimiu. W swoich pracach początkowo twórczo rozwijała fenomenologię, w klasztorze podjęła studia nad mistykami karmelitańskimi, św. Janem od Krzyża i św. Teresą z Ávili; Byt skończony a byt wieczny (dzieło zamierzone w dużym stopniu jako odpowiedź na ontologię Heideggera, było próbą nowego postawienia zagadnienia sensu bytu), Autobiografia, Wiedza Krzyża, Dzieje pewnej żydowskiej rodziny, Listy, Spór o prawdę istnienia.

Listy E.S. do Romana Ingardena, O zagadnieniu wczucia; 1987 beatyfikowana przez Jana Pawła II, 1998 kanonizowana, 1999 mianowana współpatronką Europy, wraz z Brygidą Szwedzką i Katarzyną ze Sieny.
HEIDEGGER HUSSERL JAN OD KRZYŻA JAN PAWEŁ II KARMELITANKI KATARZYNA ZE SIENY NIEMIECKA LITERATURA TERESA Z ÁVILI BRYGIDA SZWEDZKA STEIN