1. Monroego doktryna program polityki zagr. USA, ogłoszony 1823 przez prezydenta J. Monroego; głosiła zasadę nieingerowania mocarstw eur. w sprawy państw Ameryki; do końca XIX w. miała charakter defensywny, później przybr ...
  2. Skryhan Janka ur. 16 XI 1905, Truchanowicze (obwód miński), zm. 18 IX 1992, poeta białoruski; nowele psychol., proza wspomnieniowa, poezje, publicystyka literacka.
  3. Serhetabat miasto w Turkmenistanie (wilajet maryjski), nad rzeka Serhetabat (l. dopływ Murgabu), przy granicy z Afganistanem; 8,5 tysięcy mieszkańców (2005); graniczna stacja kol. połączona z m. Mary na linii Taszkent (Uzbek ...

Bolesław IV Kędzierzawy

z dyn. Piastów, ur. 1121 lub 1122, zm. 5 I 1173, książę mazow. od 1138, zwierzchni książę polski od 1146, syn Bolesława III Krzywoustego; pokonany 1157 przez ces. Fryderyka I Barbarossę, złożył mu hołd w Krzyszkowie.

Babski Bolesław

ur. 13 XII 1900, Sobótka (pow. opatowski), zm. 7 IX 1939, Warszawa, działacz ruchu ludowego; 1928 współzałożyciel, 1933–35 prezes ZMW RP.

Biegas Bolesław

ur. 29 III 1877, Koziczyn, zm. 30 IX 1954, Paryż, rzeźbiarz i malarz; od 1902 w Paryżu; naturalist. i symbol. kompozycje; tematyka rel. i rodzajowa, portrety; utwory literackie.

Bierut Bolesław

ur. 18 IV 1892, Rury Brigidkowskie k. Lublina, zm. 12 III 1956, Moskwa, działacz komunist.; od 1912 w PPS-Lewicy, od 1918 w KPP; od 1930 funkcjonariusz Kominternu; 1925–26, 1928–30 i 1939–43 w ZSRR (Kijów, Białystok, Mińsk); od 1943 w PPR, 1948–54 przewodniczący, 1954–56 I sekr. KC PZPR; 1944–47 prezydent KRN, 1947–52 prezydent RP; 1952–54 premier; realizował politykę terroru, uzależniania od ZSRR i sowietyzacji Polski.

Bolesław

z dyn. Piastów, ur. 1159, zm. 13 IX 1195, książę kujawski od 1194, syn Mieszka III Starego; 1191 dowodził posiłkami ojca dla panów małopol. przeciwko Kazimierzowi II Sprawiedliwemu; poległ nad Mozgawą.

Bolesław

w. gminna w woj. małopol. (pow. olkuski), na południowy zachód od Pustyni Błędowskiej; ośrodek mieszkaniowy i usługowy dla pobliskiej kopalni odkrywkowej rud cynkowo-ołowiowych.

Bolesław

w. gminna w województwie małopol. (pow. dąbrowski), nad Kanałem Zyblikiewicza (uchodzi do Wisły); ośrodek usługowy; kościół z kaplicą Ligęzów (pocz. XVII w.).

Bolesław I

z dyn. Przemyślidów, data urodzenia nieznana, zm. 15 VI 972, książę Czech od 935, ojciec Dobrawy; objął tron po zamordowaniu brata, Wacława (późniejszego świętego); 950 uznał zwierzchnictwo niem.; pod jego władzą pozostawał Śląsk i ziemia Wiślan.

Bolesław I Chrobry

z dyn. Piastów, ur. 967, zm. 17 VI 1025, od 992 książę, w ostatnim roku życia król Polaków, syn Mieszka I i księżnej czeskiej Dobrawy; 984 ożeniony z córką Rygdaga, margrabiego Miśni, celem nawiązania przyjaznych stosunków z Niemcami, rozwiódł się 986 i poślubił córkę księżniczki węgierskiej Gejzy, matkę Bezpryma, którą także rychło porzucił; około 987 pojął za żonę Emnildę, córkę księcia zachodniosłowackiego, Dobromira; prawdopodobnie około 990 objął księstwo krakowskie; 992 po śmierci ojca wypędził z kraju macochę Odę wraz z jej synami, zjednoczył kraj i objął władzę w całym państwie.

Włączył się do polityki europejskiej - popierał cesarza Ottona III; doprowadził do kanonizacji świętego Wojciecha 999, zreorganizował kościół polski - uzyskał zgodę papieża na utworzenie 999 arcybiskupstwa w Gnieźnie i biskupstw w Kołobrzegu, Wrocławiu i Krakowie, był protektorem akcji misyjnych, między innymi w Prusach (święty Wojciech, Bruno z Kwerfurtu), sprowadził z Włoch pierwszych zakonników (Pięciu Braci Polskich). W 1000 podejmował w Gnieźnie cesarza Ottona III, uzyskał potwierdzenie niezależności Polski; od 1002 (po śmierci Ottona III) toczył z Niemcami wojny (wojny polsko-niemieckie), które trwały z przerwami do 1018 i zakończyły się pokojem w Budziszynie (włączenie Milska i Łużyc do Polski); 1003–04 zajął Morawy z częścią Słowacji i na krótko Czechy; około 1007 utracił jednak Pomorze Zachodnie; 1013–18 podjął wyprawy na Ruś, dotarł do Kijowa i interweniował w sprawy dynastyczne (1018 przyłączył Grody Czerwieńskie); po śmierci cesarza Henryka II uzyskał zgodę papieska na koronację, która odbyła się w 1024 lub 1025. Bolesław I Chrobry był twórcą potęgi wczesnofeudalnego państwa polskiego.

S. ZAKRZEWSKI Bolesław Chrobry Wielki, Lwów 1925; A.F. GRABSKI Bolesław Chrobry, Warszawa 1970;J. STRZELCZYK Bolesław Chrobry, Poznań 1999.
Grody Czerwieńskie wojny polsko-niemieckie

Bolesław II

z dyn. Przemyślidów, data urodzenia nieznana, zm. 7 II 999, książę Czech od 972, syn Bolesława I; 973 utw. biskupstwo w Pradze; utracił Śląsk i ziemię Wiślan na rzecz Polski.

Bolesław II

z dyn. Piastów, ur. około 1260, zm. 20 IV 1313, książę płocki od 1262, mazow. od 1294, syn Siemowita I; sojusznik Władysława I Łokietka od 1296.

Bolesław II Rogatka

z dyn. Piastów, ur. między 1220 a 1225, zm. 26 XII 1278, książę legnicki i głogowski od 1248, syn Henryka II Pobożnegoojciec między innymi Henryka V Grubego i Bolka, ks. świdnickiego; 1249 utracił ziemię lubuską na rzecz arcybiskupa magdeburskiego.

Bolesław II Szczodry

z dyn. Piastów, ur. około 1042, zm. 2 lub 3 IV raczej 1082 niż 1081, na Węgrzech, książę pol. od 1058, król od 1076, syn Kazimierza I Odnowiciela; interweniował zbrojnie w sprawy Węgier, Rusi i Czech, co 1070–72 wywołało opozycję w kraju; ukaranie śmiercią biskupa krak. Stanisława ze Szczepanowa 1079 doprowadziło do wybuchu wojny domowej i ucieczkę króla na Węgry.

Bolesław III

z dyn. Piastów, ur. po 1320, zm. 20 VII 1351, Mielnik (nad Bugiem), książę płocki od 1337, syn Wacława płockiego; lennik Kazimierza III Wielkiego, zapisał mu swą dzielnicę na wypadek śmierci; zginął w czasie powrotu z wyprawy pol.-węg. przeciw ks. litew. Kiejstutowi.

Bolesław III Krzywousty

z dyn. Piastów, ur. 20 VIII raczej 1085 niż 1086, zm. 28 X 1138, książę pol. od 1102, syn Władysława I Hermana; 1109 odparł najazd króla niem. Henryka V (obrona Głogowa), 1119–23 opanował Pomorze Gdańskie i uzyskał zwierzchnictwo nad Pomorzem Zachodnim; w testamencie z 1138 ustalił zasady sukcesji swoich synów na zasadach senioratu i pryncypatu.

Bolesław III Rozrzutny

z dyn. Piastów, ur. 23 IX 1291, zm. 21 IV 1352, Brzeg nad Odrą, książę wrocławski od 1304, brzeski od 1311, później też legnicki, syn Henryka V Grubego; od 1329 lennik Czech.

Bolesław III Rudy

data urodzenia nieznana, zm. 1037, książę Czech 999–1002 i 1003, syn Bolesława II; wygnany z kraju 1002 przez opozycję możnowładców, powrócił na tron 1003 przy pomocy Bolesława I Chrobrego; po okrutnym rozprawieniu się z przeciwnikami został wezwany do Polski, tu oślepiony i uwięziony.

Bolesław IV

z dyn. Piastów, ur. 1421, zm. 10 IX 1454, Opinogóra, książę części Mazowsza od 1429; od 1430 lennik Władysława II Jagiełły, 1446 wybrany warunkowo na króla Polski.

Bolesław IV

z dyn. Piastów, ur. między 1363 a 1367, zm. 6 V 1437, książę opolsko-niemodliński od 1389, tylko opolski od 1400, ojciec Bolesława V opolskiego; pocz. przeciwnik, później sojusznik Władysława II Jagiełły.

Bolesław Jerzy II

z dyn. Piastów, ur. przed 1311, zm. 7 IV 1340, książę mazow., ostatni książę halicko-włodzimierski od 1323, syn Trojdena I czerskiego; otruty przez opozycję ruskich bojarów.

BOLESŁAW IV KĘDZIERZAWY

(ok. 1120-1173) Bolesław IV Kędzierzawyksiążę mazowiecki (od 1138), princeps (zwierzchni książę) Polski od 1146; syn Bolesława III Krzywoustego, przywódca młodszych książąt w buncie przeciwko seniorowi Władysławowi II, którego 1146 wygnał z kraju; zjednoczył Mazowsze, Śląsk i ziemię krakowską; ziemię sandomierską oddał bratu Henrykowi; 1157 pokonany przez ces. Fryderyka I Barbarossę, złożył mu hołd w Krzyszkowie i zobowiązał się do oddania Śląska synom Władysława II; 1166 próbował bezskutecznie podbić Prusy.
FRYDERYK I BARBAROSSA JAKSA Z MIECHOWA KAZIMIERZ I KONRAD III RUDY LESZEK BOLESŁAW III KRZYWOUSTY

BIEGAS Bolesław

właśc. Biegalski (1877-1954) Bolesław Biegas, Wszechświat, około 1902rzeźbiarz i malarz, przedstawiciel secesji i symbolizmu, czł. Secesji Wiedeńskiej; odkryty przez A. Świętochowskiego, który wysłał go na studia do krakowskiej ASP (u A. Dauna i K. Laszczki); autor figuralnych kompozycji o formach secesyjnych (Ostatni zachód słońca, Chopin), skrajnie uproszczonych (Księga życia, Chrystus) lub symbolicznych (Rozmowa myśli, Ludzkość); jego dzieła mają formę płynną, jakby poruszaną wiatrem (Tańczący płomień); rzeźby portretowe, między innymi O. Boznańskiej.
MŁODEJ POLSKI SZTUKA SECESJA SECESJA WIEDEŃSKA SYMBOLIZM POLSKA. SZTUKA. MODERNIZM, MŁODA POLSKA BIEGAS Bolesław

Bolesław Chrobry

(1947-74) cykl powieściowy w 5 częściach ® A. Gołubiewa (Puszcza, Szło nowe, Złe dni, Rozdroża, Wnuk) ukazujący rolę tego króla w umacnianiu pol. państwowości. Fabuła sięga po czas narodzin Bolesława i wzbogacana licznymi retrospekcjami kończy się na początku nowego tysiąclecia, nie obejmuje już ważnej hist. koronacji. Wielka saga rodów wychodzących z puszczy (Śliźniów, Orczyków, Turów, Dziergołków, Bugajów, Dzierżków), misja przybyłego św. Wojciecha to wzajemne przeplatanie starego obyczaju z nowym, obraz kształtującego się państwa i roli chrześcijaństwa. Poszczególne tomy mają różnie rozłożone akcenty tematyczne, np. Puszcza przedstawia dzieje Ślizów, ale też i polit.

zabiegi niem. opanowania części pol. ziem, natomiast w Rozdrożu przedstawione zostało formowanie się chrześcijaństwa z eksponowanym wizerunkiem męczenników za wiarę z Międzyrzecza. Dla rozumienia sensu całości ważna jest ogólna wizja historiozoficzna budowania wspólnoty chrześc., zawsze jednoczącej ludzi, ważnym jej uzupełnieniem jest zapis rodzącej się wspólnoty narod. interesów, myśli i uczuć. Cykl jest dość ogólnym opisem ówczesnych czasów i ludzi, niemal zupełnie pozbawionym szczegółów dotyczących wyglądu miejsc i ludzi, ich trybu życia i obyczajów. Klimat przeszłości ma tworzyć archaizowany język, który ze względu na dość specyficzny zasób słów był przedmiotem dość krytycznych ocen.

ADAMOWICZ Józef (1893-?) i Bolesław

(1898-?) bracia, emigranci polscy zamieszkali w USA; 28/29 VI 1934 w 20 godz. przelecieli samolotem Atlantyk z Nowej Fundlandii do Francji.

Kraszewski Józef Ignacy, pseud. B. Bolesławita i in.

(1812-87) pisarz, publicysta, krytyk lit., historyk, działacz społ. i polit. - człowiek instytucja. Po powstaniu styczniowym zamiasto w Dreźnie, w 1884 r. skazany za szpiegostwo na rzecz Francji, po odcierpieniu kary osiadł w Szwajcarii. Redaktor "Athenaeum", "Gazety Codziennej", autor niespotykanej liczby około 220 tytułów powieści, z której uczynił podstawę twórczości. Wczesne miały charakter romant., np. Poeta i świat (1839), dużą objętość ma cykl ludowych, np. ® Ulana (1843), ® Chata za wsią (1852), krytykę szlachty i arystokracji zawarł między innymi w powieści Niebieskie migdały (t. 1- 3, 1876), problemy społ.-obycz.

poruszył w Latarni czarnoksięskiej (1843- 44), a społ.-polit. między innymi w Morituri (t. 1-2, 1874), nacechowanie filoz. mają Pamiętniki nieznajomego (1846), Powieść bez tytułu (1855), Metamorfozy (1859). Wiele miejsca w twórczości K. zajmuje powieść hist., do najważniejszych należą: Rzym za Nerona (1864), Tułacze (t. 1-3, 1868-70), trylogia saska: ® Hrabina Cosel (1874), ® Brühl (1875), Z siedmioletniej wojny (t. 1-2, 1876), także cykl 29 pozycji obejmujących historię Polski od czasów prahist. - ®Stara baśń (1876) aż do Augusta III - Saskie ostatki (t. 1-2, 1886).

Ważną pozycją jest opracowanie hist. Polska w czasie trzech rozbiorów 1772-1799 (t. 1-3, 1873-75), z dokonań publicyst. cykl Sprawa polska w roku 1861 (1862), natomiast z dziedziny krytyki lit. Studia literackie (1842), Nowe studia literackie (1843), Gawędy o literaturze i sztuce (1857). Ponadto pisał wiersze, opowiadania, komedie, szkice z podróży.

FUDAKOWSKI Herman Bolesław

(1834-78) fizjolog, wykładowca Szkoły głównie w-wskiej i UW; prace z zakresu chemii fizjologicznej, farmakologii, higieny społ.; autor podręczników.
HIGIENA FARMAKOLOGIA BIOCHEMIA

BOLESŁAW I

(przed 1265-1313) książę opolski (od 1281) z dynastii Piastów śląskich; 1288 poparł Henryka IV Probusa w jego staraniach o zajęcie Krakowa; od 1291 lennik Wacława II i starosta czeski w Krakowie; 1312 poparł zbuntowanych przeciw Władysławowi II Łokietkowi mieszczan krakowskich (bunt wójta Alberta).
HENRYK IV PROBUS PIASTOWIE

DOMANIEWSKI Bolesław Marian

(1857-1925) pianista, kompozytor i pedagog; uczeń między innymi J. Wieniawskiego i A. Rubinsteina; nauczyciel w szkołach muzycznych w Astrachaniu, Krakowie i Warszawie (dyr. szkoły W-wskiego Towarzystwa Muzycznego im. F. Chopina); znany jako doskonały wykonawca dzieł F. Liszta; utwory fortepianowe, między innymi cenny zbiór etiud pianistycznych Vademecum pour pianistes modernes; publicystyka (między innymi na łamach dwutygodnika "Lutnista", którego 1905-07 był redaktorem).

Piasecki Bolesław

(1915-79) pol. działacz polit., współzałożyciel skrajnie prawicowej ONR "Falanga". Podczas wojny w konspiracji niepodl. Więziony przez władze radz. w latach 1944-45 zgodził się na współpracę z NKWD. Zwolniony w 1945 stał się w PRL liderem ruchu "postępowych" świeckich katolików. W latach 1952-79 przewodn. Stowarzyszenia "PAX", poseł, członek Rady Państwa.

Prus Bolesław, właśc. Aleksander Głowacki

(1847-1912) pisarz, publicysta. Debiutował w 1864 jako korespondent w "Kurierze Niedzielnym" oraz humoreskami w "Kurierze Świątecznym" (1866). Od 1872 pod pseudonimem Bolesław Prus publikował Listy ze starego obozu w "Opiekunie Domowym". W latach 1873-87 drukował między innymi w "Kolcach", "Niwie", "Kurierze Warszawskim", w "Ateneum" i "Nowinach", których był redaktorem (1882-83). Cykl Kroniki publikowany w "Kurierze Warszawskim" (1875-87 z przerwą) zapewnił P. opinię znakomitego publicysty i znalazł wielu naśladowców. We wczesnym okresie twórczości stawiał powieści zadania poznawcze, podkreślał potrzebę przedstawiania ważnych procesów socjologicznych, prezentował tym samym pozytywistyczny nurt literatury demaskatorskiej, z tego czasu pochodzą utwory Dusze w niewoli (1877), Placówka (1885) - pierwsza pol. powieść naturalistyczna.

Na jego szczytowe osiągnięcia składają się powieści, między innymi Lalka (1890) - epicka panorama różnych środowisk Warszawy, oraz społ.-obyczajowe Emancypantki (1894). Jedyna powieść hist. Faraon (1897) ukazuje mechanizmy władzy w starożytnym Egipcie. Na bogaty dorobek nowelistyczny składają się między innymi Anielka (1880), Powracająca fala (1880), Michałko (1880), Katarynka (1881), Antek (1881), Kamizelka (1882) oraz prezentująca postać i grę polityczną Bismarcka nowelka On (1882), natomiast Grzechy dzieciństwa (1883) uznano za arcydzieło tej formy lit. Nowele i opowiadania zebrane zostały w tomach: Pierwsze opowiadania (1881) oraz Szkice i obrazki (1885).

Reportaże z podróży po Europie w 1895 r. drukowane były w odcinkach w "Kurierze Codziennym" (1896) pt. Kartki z podróży. W późnym okresie twórczości powstały utwory beletrystyczne, między innymi Widzenie (1900), Ze wspomnień cyklisty (1903), Wojna i praca (1907) oraz powieść o rewolucji 1905 Dzieci (1909). P. jest też autorem szkiców lit., między innymi głośnej rozprawy o Ogniem i mieczem H. Sienkiewicza (1884) i polemiki z A. Świętochowskim Słówko o krytyce pozytywnej (1890).

WÓJCIŃ K BOLESŁAWCA

miejscowość w woj. łódzkim, powiat wieruszowski.
ŁÓDZKIE WOJEWÓDZTWO

BOLESŁAWÓW

miejscowość w woj. mazowieckim, powiat gostyniński.miejscowość w woj. łódzkim, powiat wieluński.wieś w woj. wielkopolskim, powiat gostyński.wieś w woj. wielkopolskim, powiat turecki.
ŁÓDZKIE WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE WOJEWÓDZTWO

BOLESŁAWIT

Pochodzenia starosłowiańskiego, oznacza: nadzwyczajnie sławny, dzielny. ZDROBNIENIA: Bolek, Bolesz.

Bolesław Chrobry

koronacyjny miecz Bolesława Chrobrego, legendy o Bolesławie Chrobrym

BOLESŁAWA

Żeńska forma imienia -> Bolesław. ZDROBNIENIA: Bola, Bolesia, Bolka. INNE FORMY: Bolisława. OBCE FORMY: Boleslava (ogólnie przyj. forma.).PATRONKA:Bł. Bolesława Lament, założyła Zgromadzenie Sióstr Misjonarek św. Rodziny (1862).

Miciński Bolesław

(1911-43) poeta, eseista, krytyk lit. i filozof. Studiował filozofię na UW i w Paryżu. W l. 1932-34 współred. "Zet", w 1935-38 kierował działem krytyki lit. w ® "Prosto z mostu", potem redakcją prozy w Polskim Radiu. W 1939 r. przedostał się do Paryża - tu współpracował z "Wiadomościami Polskimi". Od 1940 r. do śmierci mieszkał w Grenoble. Na jego poglądy wpływ wywarła filozofia głębi (zwł. freudyzm), potem personalizm chrześc. Debiutował w 1929 r. wierszami w ® "Kwadrydze". W 1933 r. opublikował tom wierszy Chleb z Gietsemane.

Był twórcą polskiego eseju filoz. W tekstach osnutych najczęściej wokół jednej postaci (filozofa, bohatera lit. lub mitol.) formułował ważne dla współczesności problemy. W eseju O nienawiści, okrucieństwie i abstrakcji ("Wiadomości Polskie" 1940, nr 10) oskarżał totalizm o wyzwalanie w ludziach niekontrolowanej nienawiści i obojętnej ciekawości widza w miejsce dobra. Uważał, że w takiej sytuacji nie wolno pozostawać biernym obserwatoremiasto w Odpowiedzi na listy Francesca, obywatela rzymskiego ("Wiadomości Polskie" 1940, nr 12) występował jako obrońca wartości kultury europ. Głosił, że obowiązkiem humanisty jest zachować to, co w kulturze dobre, sprawiedliwe i piękne.

W Portrecie Kanta (1941) na przykładzie filozofa żyjącego w świecie własnych idei i uznającego, że świat nie jest godny uwagi, jeśli nie odpowiada abstrakcyjnym wyobrażeniom o nim, rozważał problem stosunku nauki do rzeczywistości. Eseje M. ukazały się w zbiorach: Podróże do piekieł (1933), Dwa portrety (1942) oraz Portret Kanta i trzy eseje o wojnie (1947). Ich walorem były precyzja toku myślowego i wyjątkowa uroda słowa.