1. czarnogłówka rasy owiec o charakterystycznej czarnej głowie i dolnych częściach nóg (reszta biała); wiele odmian; do 5,5 kg wełny rocznie.
  2. bajdarka wiosłowo-żaglowa łódź do przewozu towarów; używana na Wołdze w okolicach Astrachania, a w XIX w. również na Dnieprze i Prypeci.
  3. Boniecki Adam Józef Feliks ur. 19 XI 1842, Żydów k. Kielc, zm. 24 VI 1909, Warszawa, heraldyk i genealog; Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI w. oraz Herbarz polski (nieukończony).

Fryderyk I Barbarossa

z dyn. Hohenstaufów, ur. około 1122, zm. 10 VI 1190, król niemiecki od 1152, cesarz rzymsko-niemiecki od 1155, bratanek i następca Konrada III; ojciec między innymi Henryka VI i Filipa Szwabskiego. W 1146 przejął od ojca, Fryderyka Jednookiego, księstwo Szwabii; 1152 został wybrany i koronowany na króla Niemiec, a 1154–55 odbył wyprawę do Italii, podczas której 1155 został w Rzymie koronowany na cesarza przez papieża Hadriana IV. W Niemczech zajął się rozstrzygnięciem konfliktów wewnętrznych; załagodził spór swej dynastii z rodem Welfów (z którego pochodziła jego matka, Judyta), uznając 1154 roszczenia księcia saskiego Henryka Lwa (głowy Welfów) do Bawarii; z kolei 1156 za rezygnację rodu Babenbergów z roszczeń do Bawarii podniósł ich Marchię Wschodnią do rangi księstwa (Austria) pod ich dziedziczną władzą.

Latem 1157 podjął wyprawę do Polski w obronie praw wygnanego seniora Władysława II (Wygnańca) i zmusił jego następcę, Bolesława IV Kędzierzawego, do złożenia hołdu w Krzyszkowie, ale jednocześnie uznał władzę Bolesława w Polsce. Zaprowadzenie pokoju w Niemczech i uzyskanie współdziałania książąt umożliwiło F.B. podjęcie wysiłków dla odbudowy władzy cesarskiej w Italii. W 1153 zawarł układ z papieżem Eugeniuszem III, regulujący wzajemne zobowiązania, co jednak nie usunęło zasadniczej sprzeczności uniwersalistycznych celów polityki obu stron; napięcia uwidoczniły się też za pontyfikatu Hadriana IV (1154–59), gdy na zjeździe w Besan çon 1157 kardynał Rolando Bandinelli określił godność cesarską jako papieskie beneficjum, a kanclerz cesarski Rainald z Dassel, aby powiększyć oburzenie książąt niemieckich, celowo podczas tłumaczenia nadał wypowiedzi legata sens, jakoby cesarz był lennikiem papieża.

Kiedy 1159 Bandinelli zasiadł na tronie papieskim jako Aleksander III (1159–81), doszło do schizmy, bowiem F.B. wysunął przeciw niemu Wiktora IV, a następnie 3 kolejnych antypapieży; nie mógł jednak uzyskać dla nich uznania ze strony innych monarchów, których drażniły propagandowe sformułowania o wyższości władzy cesarskiej (przejawem tej idei było też między innymi przeprowadzenie 1165 kanonizacji cesarza Karola Wielkiego). Równocześnie F.B. usiłował przywrócić władzę senioralną monarchy w Italii i 1158 wydał dekrety, w których przywracał podatki, rewindykował regalia i ograniczył samorząd miast, co wywołało sprzeciw miast lombardzkich z Mediolanem na czele; 1162 zdobył Mediolan po 2-letnim oblężeniu i nakazał go zburzyć; wkrótce jednak powstanie miast rozgorzało na nowo, poparte przez papieża Aleksandra III, cesarza bizantyńskiego Manuela I Komnena oraz Normanów sycylijskich; sukcesy militarne F.B. przekreśliła 1167 epidemia malarii, która zniszczyła jego armię, miasta zaś zawiązały Ligę Lombardzką; klęska wojsk cesarskich w bitwie pod Legnano 1176 zmusiła F.B. do porzucenia schizmy, uznania Aleksandra III i zawarcia z nim 1177 pokoju w Wenecji, a z miastami lombardzkimi i Sycylią - wieloletniego rozejmu.Kolejne lata F.B. poświęcił umacnianiu swej pozycji w Niemczech; Henryk Lew, oskarżony o łamanie pokoju ziemskiego, został 1180 skazany na banicję i chociaż zatrzymał dobra alodialne, to utracił lenna, które podzielono na mniejsze księstwa.

F.B. forsował rozbudowę systemu ziem zarządzanych przez cesarskich ministeriałów; w wyniku polityki dzielenia tzw. księstw szczepowych przyspieszył ich zastępowanie przez liczne władztwa terytorialne; stosunki z książętami opierał na zależności lennej. Nie zrezygnował z programu uniwersalistycznego, jednak zmienił dotychczasową taktykę i 1183 zawarł w Konstancji pokój z miastami lombardzkimi, w którym uznał ich autonomię. Utrzymał jednak dość silną pozycję w Italii, a 1186 wzmocnił ją przez małżeństwo swego syna Henryka z przypuszczalną dziedziczką Sycylii, Konstancją (córką Rogera II). Wkrótce, pod wpływem wieści o zdobyciu Jerozolimy przez Saladyna (1187) podjął przygotowania do III krucjaty; uważając się za głowę świata chrześcijańskiego, stanął 1189 na czele wyprawy; zgromadzona przezeń silna i dobrze dowodzona armia miała największe szanse na sukces w walkach z Saladynem; po przejściu przez ziemie węgierskie i bizantyńskie oraz przeprawieniu się przez Dardanele, V 1190 F.B. pokonał Turków seldżuckich pod Ikonium i wkroczył do Małej Armenii, gdzie jednak utonął podczas kąpieli w rzeka Salef (ob. Göksu).

Po śmierci cesarza morale jego armii załamało się, a część wojsk uległa rozproszeniu. W Niemczech i Italii następstwo po F.B. objął jego syn Henryk VI.F.B., władca o żywej inteligencji, wielkich ambicjach i silnej woli, stał się wkrótce bohaterem legendy, uosobieniem średniowiecznego ideału rycerza i władcy. Wg niemieckich baśni ludowych śpi on zaklęty w skale Kyffhäuser. W XIX w. rządy F.B. traktowano jako apogeum średniowiecznego cesarstwa, nowsze badania akcentują realizm jego polityki przy niedocenianiu siły miast lombardzkich.

Adolf Fryderyk

z dyn. Holstein-Gottorp, ur. 14 V 1710, Gottorp k. Szlezwiku, zm. 12 II 1771, Sztokholm, król Szwecji od 1751; odsunięty od rzeczywistego sprawowania władzy przez rywalizujące ze sobą stronnictwa polityczne: „Czapek" i „Kapeluszy".
„Czapki” „Kapelusze”

Aereboe Fryderyk

ur. 23 VII 1865, Horn k. Hamburga, zm. 2 VIII 1942, Berlin, niemiecki ekonomista rolny; twórca nowej szkoły ekonomiki rolnictwa o orientacji thünenowskiej; Beitriebslehre, Agrarpolitik.

Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina

wyższa uczelnia muzyczna; wydziały: kompozycji, dyrygentury i teorii muzyki, fortepianu, klawesynu i organów, instrumentów orkiestrowych, wokalno-aktorski, wychowania muzycznego, reżyserii dźwięku, Instytut Pedagogiki Muzycznej; tradycje uczelni sięgają 1810.

Albrecht Fryderyk Hohenzollern

ur. 29 IV 1553, Neuhausen (ob. Gurjewsk) k. Królewca, zm. 27 VIII 1618, Fischhausen (ob. Primorsk) k. Królewca, książę pruski od 1568; lennik Zygmunta II Augusta, po jego śmierci wysuwany przez luteran na tron Polski; 1577 odsunięty od rządów (choroba umysłowa).

Barbarossa

Hayreddin.
Hayreddin

Barbarossa Plan

kryptonim niemieckiego planu agresji na ZSRR; opracowany 1940, przewidywał niespodziewane i błyskawiczne uderzenie wojskowe, realizowany od 22 VI 1941.

Berg Fiodor Fryderyk Wilhelm

hrabia, ur. 27 V 1790, Sagnitz (ob. Tsisirgulina, Estonia), zm. 18 I 1874, Petersburg, generał rosyjski; 1863–74 ostatni namiestnik Królestwa Pol., tłumił powstanie styczniowe 1863–64, rusyfikował kraj.

Brühl Alojzy Fryderyk

ur. 21 VI 1739, Drezno, zm. 27 I 1793, k. Berlina, syn Henryka, starosta warsz. 1750–85, generał artylerii kor. 1763–88.

Bystrzycki Jowin Fryderyk

ur. 6 III 1737, Wypychy (woj. podlaskie), zm. 11 VII 1821, Warszawa, nadworny fizyk i astronom Stanisława Augusta Poniatowskiego, jezuita; prowadził obserwacje meteorol. wykorzystane przez J. Kowalczyka w pracy o klimacie Warszawy.

Chopin Fryderyk (Franciszek)

ur.1 lll(22 ll?) 1810, Żelazowa Wola, zm. 17 X 1849, Paryż, kompozytor i pianista, współtwórca europejskiego romantyzmu. Gry fortepianowej uczył się w Warszawie u W. Żywnego, następnie kształcił się (1826–29) pod kierunkiem J. Elsnera w Szkole Gł. Muzyki; od 1818 występował na koncertach publicznych w Warszawie, 1826 - w Dusznikach, 1829 - w Wiedniu; 1830 opuścił Warszawę, 1831 osiedlił się w Paryżu; początkowo często koncertował (Czechy, Niemcy, Wielka Brytania), zyskując sławę europejską, później poświęcił się głównie kompozycji i pracy dydaktycznej; przyjaźnił się z George Sand, z którą odbył podróż na Majorkę, do Marsylii i Genui.

Ch. utrzymywał kontakty z kołami europejskiej awangardy kulturalnej (R. Schumann, F. Mendelssohn-Bartholdy, F. Liszt, H. Heine, H. de Balzac, E. Delacroix i in.) i z emigracją polską (A. Mickiewicz, S. Witwicki, J. Ursyn Niemcewicz, C. Norwid, J. Fontana). Tworzył niemal wyłącznie kompozycje fortepianowe: z orkiestrą - 2 koncerty (f-moll 1829, e-moll 1830), Rondo à la Krakowiak, Wariacje na temat Mozarta; solowe - 3 sonaty, 2 fantazje, 27 etiud, 25 preludiów, 16 polonezów, 57 mazurków, 19 walców, 19 nokturnów, 4 ballady, 4 scherza, 4 impromptus, Barkarola, Berceuse i in. drobne utwory; twórczość kameralną (trio fortepianowe, utwory na fortepian i wiolonczelę), pieśni solowe.

W twórczości Ch. można wyróżnić 3 okresy: do 1830 - okres młodzieńczy (wpływy wczesnoromantyczne), do 1839 - okres krystalizacji stylu o cechach romantycznych i narodowych, od 1839 - okres ostatni, mistrzowski, otwierający perspektywy postromantyczne; styl Ch. łączy bogate treści emocjonalne z doskonałością formy; Ch. zespolił tradycje muzyki fortepianowej z inspiracjami polskiego folkloru muzycznego i polskich pieśni narodowych; wykształcił specyficzny typ melodyki kantylenowej, wzbogacił zasób środków harmonicznych, między innymi dzięki wyzyskaniu właściwości tonalnych polskiej muzyki ludowej (skale, współbrzmienia); stosował tempo rubato, polimetrię i polirytmię, rozwinął i zmodyfikował tradycyjne formy muzyczne (sonaty, etiudy, preludia), wniósł nowe elementy w zakresie stylizacji (tańce).

Twórczość Ch. wywarła ogromny wpływ na muzykę 2. połowy XIX i początek XX w., zwłaszcza kompozytorów neoromantycznych (Liszt, R. Wagner i in.) i przedstawicieli szkół narodowych (rosyjskiej, skandynawskiej). Dla uczczenia pamięci Ch. powołano wiele stowarzyszeń muzycznych jego imienia; Międzynarodowa Federacja Towarzystw Chopinowskich (od 1968) skupia około 40 towarzystw, wśród nich Towarzystwo im. Fryderyka Chopina (założone 1934); podjęto około 70 wydanych zbiorowych dzieł Ch. (na świecie), między innymi pod redakcją I.J. Paderewskiego, L. Bronarskiego i J. Turczyńskiego 1949–61; od 1927 odbywają się w Warszawie Międzynarodowe Konkursy Pianistyczne im. F. Chopina.

J.M. Chomiński, T.D. Turło Katalog dzieł Fryderyka Chopina, Kraków 1990. F. Hoesick Chopin. Życie i twórczość, t. 1–4, wyd. 2, Kraków 1962–68; K. Michałowski Bibliografia chopinowska 1849–1969, Kraków 1970; J. Iwaszkiewicz Chopin, wyd.7, Kraków 1987; A. Zamojski Chopin, wyd. 2, Warszawa 1990; T.A. Zieliński Chopin, Kraków 1993; M. Tomaszewski Fryderyk Chopin. Życie twórcy. Leksykon multimedialny, Kraków 1995; tegoż Chopin. Człowiek, Dzieło, Rezonans, Poznań 1999.

Chrystian Fryderyk

Chrystian VIII.
Chrystian VIII

Czartoryski Michał Fryderyk

książę, ur. 26 IV 1696, Klewań(?), zm. 13 VIII 1775, Warszawa, syn Kazimierza, podkanclerzy litew. od 1724, kanclerz w. litew. od 1752; przywódca Familii.

Duranowski August Fryderyk

ur. około 1770, Warszawa, zm. 1834, Strasburg, skrzypek i kompozytor; koncertował w Europie; utwory skrzypcowe (Koncert A-dur, wariacje, fantazje, duety, etiudy).

Dyrna Fryderyk

inżynier katowickiej Rozgłośni Polskiego Radia; 1931 wraz z E. Twardowem zademonstrowali zestaw telewizyjnej aparatury nadawczo-odbiorczej z wirującymi tarczami Nipkowa.

Engels Fryderyk

, ur. 28 XI 1820, Barmen (ob. część miasto wuppertal, Nadrenia Pn.-Westfalia), zm. 5 VIII 1895, Londyn, niem. filozof, działacz polit. i ekonomista; najbliższy współpracownik K. Marksa; jeden z organizatorów i przywódców I i II Międzynarodówki; stosował metodę dialektyczną do badań nad przyrodą; Dialektyka przyrody.

Fryderyk August I

z dyn. Wettinów, ur. 23 XII 1750, Drezno, zm. 5 V 1827, tamże, elektor saski (jako Fryderyk August III) od 1763, król od 1806, książę warsz. 1807–15, wnuk Augusta III.

Fryderyk Chopin

pol. żaglowiec; dł. około 55,5 m, pow. ożaglowania około 1200 m2; załoga 12 osób, 27 żeglarzy i 17 gości; zbud. 1992; pływa z młodzieżą.

Fryderyk Chrystian

ur. 5 IX 1722, Drezno, zm. 17 XII 1763 tamże, królewicz pol., elektor saski, najstarszy syn Augusta III, ojciec Fryderyka Augusta I, księcia warszawskiego.

Fryderyk I

z dyn. Oldenburgów, ur. 7 X 1471, zm. 10 IV 1533, Gottorp k. Szlezwiku, król Danii od 1523 i Norwegii od 1524, syn Chrystiana I; 1523 wysunięty na tron przez przywódców buntu przeciw Chrystianowi II; za jego panowania wzrost wpływów luteranizmu w państwie.

FRYDERYK I BARBAROSSA

Rudobrody (?1125-90) bratanek i następca Konrada III, drugi z Hohenstaufów na tronie; od 1152 król niem., od 1155 cesarz; rozpoczął panowanie od załagodzenia sporu z rodem Welfów, oddając Saksonię i Bawarię w ręce Henryka Lwa (którego w 1180 skaże na banicję). Pokój wewn. umożliwił mu podjęcie prób realizacji gł. planu: odbudowania monarchii uniwersalnej, obejmującej całą Europę. Podejmował w tym celu 6 wypraw (1154-83) do Włoch, walcząc z papieżem Aleksandrem III i Ligą miast lombardzkich. Mimo okresowych sukcesów (1162 zdobycie Mediolanu) po klęsce pod Legnano (1176) zmuszony był zawrzeć pokój z Ligą (1183); zmienił wówczas taktykę i 1186 poprzez małżeństwo syna Henryka VI z dziedziczką Sycylii Konstancją próbował wzmocnić swą pozycję we Włoszech.

Mniejszą uwagę poświęcał polit. wschodniej; 1157 zmusił zbrojnie do hołdu władcę państwa Piastów (interweniował w Polsce jeszcze 1163 i 1172), a 1182 oderwał Morawy od Czech. Po upadku Królestwa Jerozolimskiego stanął 1189 na czele III wyprawy krzyżowej przeciw Saladynowi i w jej trakcie utonął podczas przeprawy przez rzeka Salef. Bardzo szybko stał się postacią legendarną, uosabiającą ideał średniowiecznego rycerza i władcy.
HENRYK VI HENRYK LEW HOHENSTAUFOWIE FILIP SZWABSKI FRYDERYK II JEROZOLIMSKIE KRÓLESTWO KONRAD III LEGNANO LEOPOLD VI LIGA LOMBARDZKA LOMBARDIA MINNESINGERZY PIASTOWIE SAKSONIA SOTHEBY'S SPOLETO WALDEMAR I WIELKI WELFOWIE WÜRZBURG ARNOLD Z BRESCII BAWARIA BOGUSŁAW I BOLESŁAW IV KĘDZIERZAWY CARMINA BURANA FRYDERYK I BARBAROSSA KRUCJATY

FRYDERYK I BARBAROSSA

Rudobrody (?1125-90) bratanek i następca Konrada III, drugi z Hohenstaufów na tronie; od 1152 król niem., od 1155 cesarz; rozpoczął panowanie od załagodzenia sporu z rodem Welfów, oddając Saksonię i Bawarię w ręce Henryka Lwa (którego w 1180 skaże na banicję). Pokój wewn. umożliwił mu podjęcie prób realizacji gł. planu: odbudowania monarchii uniwersalnej, obejmującej całą Europę. Podejmował w tym celu 6 wypraw (1154-83) do Włoch, walcząc z papieżem Aleksandrem III i Ligą miast lombardzkich. Mimo okresowych sukcesów (1162 zdobycie Mediolanu) po klęsce pod Legnano (1176) zmuszony był zawrzeć pokój z Ligą (1183); zmienił wówczas taktykę i 1186 poprzez małżeństwo syna Henryka VI z dziedziczką Sycylii Konstancją próbował wzmocnić swą pozycję we Włoszech.

Mniejszą uwagę poświęcał polit. wschodniej; 1157 zmusił zbrojnie do hołdu władcę państwa Piastów (interweniował w Polsce jeszcze 1163 i 1172), a 1182 oderwał Morawy od Czech. Po upadku Królestwa Jerozolimskiego stanął 1189 na czele III wyprawy krzyżowej przeciw Saladynowi i w jej trakcie utonął podczas przeprawy przez rzeka Salef. Bardzo szybko stał się postacią legendarną, uosabiającą ideał średniowiecznego rycerza i władcy.korsarz algierski Chajr ad-Din.
HENRYK VI HENRYK LEW HOHENSTAUFOWIE FILIP SZWABSKI FRYDERYK II JEROZOLIMSKIE KRÓLESTWO KONRAD III LEGNANO LEOPOLD VI LIGA LOMBARDZKA LOMBARDIA MINNESINGERZY PIASTOWIE SAKSONIA SOTHEBY'S SPOLETO WALDEMAR I WIELKI WELFOWIE WÜRZBURG ARNOLD Z BRESCII BAWARIA BOGUSŁAW I BOLESŁAW IV KĘDZIERZAWY CARMINA BURANA ZIRIKLI, AZ FRYDERYK I BARBAROSSA KRUCJATY

Engels Fryderyk

(1820-95) niem. myśliciel i działacz polit., współorganizatorI i II Międzynarodówki, współpracownik K. Marksa, z którym stworzył koncepcję tzw. socjalizmu naukowego (marksizmu). Na jego poglądy polit. dominujący wpływ wywarł pobyt w Anglii, gdzie wydał pracę Położenie klasy robotniczej w Anglii. W 1848 na zlecenie Związku Komunistów wraz z K. Marksem napisał Manifest komunistyczny, w którym wyłożył podstawowe założenia marksizmu i program walki z kapitalizmem. E. jest autorem wielu dzieł dających podstawę rewolucyjnej teorii proletariatu, problematyki walki klas, a także zagadnieniom z zakresu historii i wojskowości.

Zmarł (w Londynie) jako niekwestionowany przywódca lewicy w międzynar. ruchu robot.

BYSTRZYCKI Jowim Fryderyk

(1737-1821) fizyk i astronom, prof. matematyki w kolegium jezuickim w Warszawie; od 1773 gł. nadworny astronom i fizyk króla Stanisława Augusta Poniatowskiego; jego obserwacje meteorologiczne posłużyły J. Kowalczykowi (1833-1911) do opracowania dzieła o klimacie Warszawy.
JEZUICI STANISŁAW AUGUST PONIATOWSKI

Fryderyk August Wettyn

(1750-1827) elektor saski od 1763, król saski od 1806, książę warsz. 1807-15; wnuk Augusta III; od 1806 wierny sojusznik Napoleona, na mocy pokoju w Tylży (1807) został władcą Księstwa Warsz.; rządami w Księstwie Warsz. niewiele się interesował, przebywał głównie w Dreźnie; decyzją kongresu wiedeńskiego utracił 2/5 Saksonii na rzecz Prus i zrzekł się tytułu księcia warsz.

FRYDERYK II

(1480-1547) książę legnicki z dyn. Piastów, (od 1498 władał wspólnie z bratem Jerzym, a od 1504 - samodzielnie), brzeski (od 1521), namiestnik Dolnego Śląska (1516-27). Początkowo związany z Jagiellonami (1515 ślub z Elżbietą Jagiellonką); po 1518 popierał wielkiego mistrza Albrechta Hohenzollerna w staraniach o utrzymanie niezawisłości zakonu krzyżackiego od Polski, 1525 uczestniczył w rokowaniach w sprawie sekularyzacji Prus. Jego umowa z elektorem brandenburskim Joachimem (o wzajemnym małżeństwie dzieci i dziedziczeniu posiadłości) stała się później podstawą pretensji prus. do Śląska. Protektor luteranizmu, dbał o rozwój miast śląskich.


JAGIELLONOWIE KRZYŻACY LUTERANIZM PIASTOWIE ALBRECHT HOHENZOLLERN DOLNY ŚLĄSK

ADOLF Fryderyk

(1710-71) król Szwecji od 1751; modernizator armii; podczas jego panowania walki stronnictw szlacheckich (tzw. Kapelusze i Czapki), w wyniku czego utracił tron.
GUSTAW III KAROL XIII

FRYDERYKA

Żeńska forma imienia -> Fryderyk. ZDROBNIENIA: Fredka, Fryda, Frydzia. INNE FORMY: Freda, Frederika, Fryda. OBCE FORMY: Friderica (łac.), Frederica, Frederika (ang.), Frederike, Friederike, Frieda, Freda (niem.), Frédérique (fr.), Federica (hiszp., wł.), Bedřiška (czes.), Frederika, Frida (słowac.), Friderika, Frida (połud.-słow.).ZNANE POSTACIE:Fredrika Bremer, szw. pisarka (17 VIII 1801–31 XII 1865). Frida Kahlo, malarka meks. (ur. 1907).BOHATEROWIE SZTUKI:Fryda ze sztuki L. Pirandella Henryk IV (1922). Fredka z Mew S. Goszczurnego.AFORYZM:Muzykalna Fryderykawciąż poluje na muzyka.Bogusław Chmielarczyk

Chopin Fryderyk Franciszek

(1810-49) kompozytor i pianista, uczeń między innymi J. Elsnera. Wprowadził do światowej muzyki poważnej utwory oparte na folklorze pol. i muzyce ludowej (Mazowsza, Kujaw, Małopolski), między innymi Rondo a la Mazur, Rondo a la Krakowiak, mazurki i polonezy, charakterystyczne szczególnie dla pierwszego okresu twórczości (do 1830). Od 1831 r. Ch. przebywał za granicą, przeważnie w Paryżu; koncertował w Czechach, Niemczech, Anglii, zyskał europ. sławę; później poświęcił się głównie kompozycji i pracy dydaktycznej. Poznał między innymi C. Norwida, N. Paganiniego, R. Schumanna, F. Mendelssohna, F. Liszta; przyjaźnił się z E. Delacroix, z pisarką George Sand (przez pewien czas towarzyszką życia Ch.).

Tworzył głównie kompozycje fortepianowe; w okresie dojrzałym, gdy skrystalizował się charakterystyczny dla Ch. styl o pogłębionych formach wyrazu, powstały mazurki, walce, polonezy. Ch. wprowadził silne akcenty dramatyczne i kontrasty nastroju o dużym ładunku emocjonalnym; między innymi 12 etiud, 24 preludia, 2 nokturny, sonaty. W ostatnim, dojrzałym okresie twórczości (po 1839) Ch. łączy bogate treści emocjonalne z mistrzostwem formy. Powstają wtedy charakterystyczne utwory inspirowane tradycjami folklorystycznymi, o specyficznej melodyce kantylenowej z wzbogaconą harmoniką (między innymi wyzyskujące właściwości tonalne - współbrzmienia pol. muzyki ludowej), stosował rubato, polimetię, polirytmię.

Dokonał modyfikacji sonaty, etiud, preludiów; wprowadził stylizację; powstały zarówno formy klasyczne wieloczęściowe (Sonata h-moll, Sonata b-moll) i jednoczęściowe (Ballada f-moll, Polonez fis-moll i As-dur, Barkarola), otwierające nowe perspektywy europ. muzyki postromantycznej.

FRYDERYK III

(1415-93) syn arcyksięcia austr. Ernesta, książę Austrii (jako F.V), od 1440 król niem. i od 1452 cesarz; jego panowanie było pasmem niepowodzeń wewn. i zewn.: utracił domeny Habsburgów w Szwajcarii, musiał uznać tytuły królewskie Jerzego z Podiebradu w Czechach i Macieja Korwina na Węgrzech; równocześnie przygotowane przezeń koligacje rodzinne stały się podstawą przyszłej hegemonii Habsburgów w Europie.
HABSBURGOWIE JERZY Z PODIEBRADU MACIEJ KORWIN ZWIĄZEK PRUSKI

FRYDERYK AUGUST

(1750-1827) syn Fryderyka Chrystiana, wnuk Augusta III, od 1763 elektor saski (1806 koronowany na króla), 1807-15 książę warszawski; doprowadził do rozkwitu Saksonii wyniszczonej wojną siedmioletnią, ofiarowaną mu przez Konstytucję 3 maja sukcesję tronu pol. uzależnił od zgody 3 mocarstw rozbiorowych i nie przyjął jej po sprzeciwie Rosji; 1806 walczył po stronie Prus przeciw Francji, po klęsce pod Jeną zawarł sojusz z Napoleonem, prowadząc odtąd politykę profrancuską; 1807 na mocy układu w Tylży został księciem w-wskim (władcą tytularnym Księstwa Warszawskiego); 1813 po bitwie pod Lipskiem jeniec Prus, na kongresie wiedeńskim zgodził się na podział Saksonii i zrzekł tytułu księcia warszawskiego.


FRYDERYK Chrystian NAPOLEON I SAKSONIA SIEDMIOLETNIA WOJNA TYLŻYCKI POKÓJ AUGUST III

FRYDERYK Chrystian

(1722-63) najstarszy syn Augusta III, królewicz pol., elektor saski; ożeniony z Marią Antoniną Walpurgis (córką ces. Karola VII Wittelsbacha); unieruchomiony paraliżem nóg przebywał stale w Dreźnie; panował w Saksonii przez 2 miesiące, wysuwając jednocześnie swą kandydaturę na tron pol., ale zmarł przed elekcją.
FRYDERYK AUGUST AUGUST III ELEKCJA

FRYDERYK MĄDRY

(1463-1525) od 1486 elektor saski; 1502 zał. uniw. w Wittenberdze; protektor Lutra, udzielił mu 1521 schronienia w Wartburgu po edykcie wormackim.
WORMACKI EDYKT

Chopin Fryderyk

(1810- 49) wielki pol. kompozytor romantyczny i słynny pianista łączący tradycje muzyki lud. i nar. ze stylem romantycznym. Najsłynniejsze są jego 2 koncerty oraz Etiuda rewolucyjna napisana pod wrażeniem wiadomości o wybuchu powstania listopadowego. Napisał poza tym 17 polonezów, 58 mazurków, a także nokturny, preludia, ballady, pieśni. Od 1830 przebywał w Paryżu.

August II Mocny, Fryderyk August Wettyn

(1670-1733) książę-elektor saski od 1694, król Polski od 1697. Jako elektor saski zawarł sojusz z Danią i Rosją przeciw Szwecji. Pobity przez Szwedów pod Rygą (1701), Kliszowem (1702), zmuszony do abdykacji z tronu pol. w 1706. Powrócił na tron po bitwie pod Połtawą (1709). Dążył do wzmocnienia władzy król. Wywołał opór szlachty ( konfederacja tarnogrodzka).

FRYDERYK III

(1831-88) z dyn. Hohenzollernów, syn Wilhelma I, król pruski i cesarz niem. (odziedziczył tron na 3 miesiące przed śmiercią); jako następca tronu znany był z liberalnych poglądów i niechęci do Bismarcka; popularność zapewniły mu zwycięstwa w wojnach 1866 (z Austrią) i 1870-71 (z Francją).
HOHENZOLLERNOWIE WILHELM II BISMARCK Otto

plan Barbarossa

plan wojny niemiecko-radzieckiej.