1. kreolizm kierunek w literaturach hispanoamer., żywy zwł. w latach 20. i 30. XX w., propagujący związek twórcy z ziemią rodzinną.
  2. Anczewski Marcin Nikanor data urodzenia nieznana, zm. 1682, Lwów, wójt, rajca i burmistrz lwow., medyk i sekretarz król.; właściciel tzw. Czarnej Kamienicy we Lwowie.
  3. bedeker książka - przewodnik dla turystów; nazwa od nazwiska niemiasto wydawcy K. Baedekera.

„Chemik Polski”

pierwsze pol. czasopismo chem.; tygodnik wyd. 1901–18 w Warszawie, zał. przez B. Znatowicza (do 1906 także przezeń redagowany).

„Demokrata Polski”

emigracyjne pismo polityczno-społeczne, wydawane 1837–63 w Poitiers, od 1849 z przerwami w Brukseli i Londynie; organ TDP; redaktorzy między innymi W. Darasz i S. Worcell.

„Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”

pismo informacyjne pol. emigracji w Wielkiej Brytanii, wyd. od 1944 w Londynie; powstałe z połączenia wyd. od 1940 „Dziennika Polskiego" i „Dziennika Żołnierza"; do 1945 nieformalny organ rządu RP na uchodźstwie; redaktorzy między innymi: A. Bregman, T. Horko, L. Kirkien, od 1991 K. Budd-Bzowska.

„Dziennik Polski”

pismo informacyjne, wyd. 1940–43 w Londynie; nieoficjalny organ rządu RP na uchodźstwie; 1944 połączony z „Dziennikiem Żołnierza" i wyd. pod nazwą „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza".

„Echo Polskie”

pierwsze pismo polonijne w Argentynie, wydawane 1913–15 w Buenos Aires (2 razy w tygodniu).

„Echo z Polski”

pierwsze pismo polonijne w USA, wydawane 1863–65 w Nowym Jorku.

„Gromada-Rolnik Polski”

pismo społ.-polit. dla mieszkańców wsi, wyd. 1952–96 w Warszawie.

„Język Polski”

dwumiesięcznik popularnonauk., wyd. od 1913 w Krakowie; poświęcony sprawom języka pol.; od 1919 organ Komisji Językowej PAU, od 1921 organ Tow. Miłośników Języka Polskiego.

„Jutro Polski”

emigr. czasopismo pol., wyd. od 1942 w Londynie; związane z ruchem lud.; od 1944 organ SL, następnie PSL; redaktorzy nacz. między innymi S. Młodożeniec, F. Wilk.

„Kurier Polski”

dziennik informacyjno-polit., wyd. 1898–1939 w Warszawie; propagował idee trójlojalizmu; 1913–15 pod nazwą „Dziennik Polski"; w okresie międzywojennym reprezentował grupy wielkoprzem.; od 1931 podporządkowany Lewiatanowi.

„Kurier Polski”

pismo wyd. 1729–60 w Warszawie, pocz. przez pijarów, od 1737 przez jezuitów.

„Las Polski”

czasopismo fachowe, zał. 1921 w Warszawie; porusza tematykę wszystkich działów leśnictwa.

„Literatura i Sztuka”

dodatek lit.-artyst. do dziennika „Nowa Gazeta", wyd. 1907–14 w Warszawie; redaktor J. Lorentowicz; popularyzował zachodnioeur. prądy artystyczne.

„Łowiec Polski”

czasopismo łow., wyd. w Warszawie od 1899, z przerwami 1914–24 i 1939–45; ob. miesięcznik, organ Pol. Związku Łowieckiego.

„Merkuriusz Polski Ordynaryjny”

najstarsza znana gazeta w języku pol., wyd. 1661 w Krakowie, następnie w Warszawie; 41 numerów; wyd. i redaktor H. Pinocci.

„Merkuriusz Polski”

emigr. miesięcznik kult.-lit., wyd. 1955–58 w Londynie; jego kontynuacją były „Kontynenty"; redaktorzy: B. Czaykowski, F. Śmieja, A. Czerniawski.
„Kontynenty”

„Monitor Polski. Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej”

organ promulgacyjny, wyd. przez Prezesa Rady Ministrów, w którym są ogłaszane uchwały sejmu, senatu i Rady Ministrów oraz zarządzenia ministrów i in. nacz. i centralnych organów państw., wyd. głównie w celu wykonania ustaw.

„Naród Polski”

dwutygodnik polonijny w USA, zał. 1887 w Chicago (do 1897 pod nazwą „Wiara i Ojczyzna"); organ Zjednoczenia Pol. Rzymsko-Katolickiego.

„Nowa Sztuka”

czasopismo awangardy poet., wyd. 1921–22 w Warszawie; redaktor A. Stern; twórcom skupionym wokół pisma (między innymi L. Chwistek, T. Czyżewski, B. Jasieński, A. Wat, T. Peiper) przyświecała myśl o syntezie nowatorskich dążeń pol. poezji i sztuki; krytycyzm wobec współczesności, nawiązania do nowych nurtów psychologii.

„Orzecznictwo Sądów Polskich”

miesięcznik prawniczy publikujący orzeczenia sądów, wraz z glosami; ukazuje się od 1957; do 1990 „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych" (OSPiKA); organ Inst. Państwa i Prawa PAN.

MŁODEJ POLSKI SZTUKA

Sztuka Młodej Polski, Józef Mehoffer, Dziwny ogród, 1903okres w sztuce pol. przełomu XIX i XX w., w którym obok przenoszenia założeń impresjonizmu, symbolizmu i secesji na grunt rodzimy, wyraźne są próby stworzenia polskiej sztuki narodowej inspirowanej romantyzmem i kulturą ludową. Czołową rolę w kształtowaniu się sz.M.P. odegrało artyst. środowisko krakowskie; impresjonizm, przeszczepiony z Paryża przez W. Podkowińskiego i J. Pankiewicza, dał początek jego polskiej odmianie, związanej z tradycjami malarstwa realistycznego (J. Fałat, L. Wyczółkowski, S. Masłowski); wielu zwolenników znalazł symbolizm (J. Malczewski, W. Weiss, rzeźbiarz X. Dunikowski); w podtekście wielu tych dzieł tkwi problematyka patriotyczna, widoczne jest też urzeczenie naturą i wyczucie charakteru pejzażu polskiego; pol. secesja kształtowała się pod wpływem secesji wiedeńsko-monachijskiej, czołową rolę odegrali S. Wyspiański, J. Mehoffer, E. Okuń, W. Ślewiński, W. Weiss; oprócz malarstwa objęła rzeźbę (B. Biegas, W. Szymanowski), architekturę (T. Stryjeński, F. Mączyński); charakterystycznym rysem epoki było szukanie powiązań pomiędzy poszczególnymi dziedzinami sztuki (np. S. Wyspiański malował obrazy i polichromie, pisał dramaty, wykonywał projekty scenograficzne do tych utworów, projektował okładki i winiety do swych dzieł, postacie ze sztuk pojawiają się w obrazach lub witrażach, projektował też wnętrza i meble).

Charakterystyczną cechą sz. M.P. było zainteresowanie i szukanie inspiracji w ludowości Podhala, okolic Krakowa(W. Tetmajer, S. Wyspiański, L. Rydel, T. Axentowicz), także na Huculszczyźnie (W. Jarocki, F. Pautsch). Wpływ na rozwój młodopolskiej plastyki miało zreformowanie przez J. Fałata Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (1896-1900), zał. 1904 w Warszawie Szkoły Sztuk Pięknych, działalność ugrupowania "Sztuka" i od 1901 Tow. "Polska Sztuka Stosowana", którego celem było postawienie na wysokim poziomie rzemiosła artyst.: projektowania mebli, metaloplastyki, witrażownictwa, tkaniny, szkła artyst. oraz grafiki użytkowej. Witraże tworzyli między innymi J. Bukowski, K. Frycz, J. Mehoffer, H. Uziębło, S. Wyspiański, W. Rzegociński; grafikę użytkową: S. Wyspiański, J. Mehoffer, J. Bukowski, K. Tichy, E. Trojanowski, H. Uziębło.

W architekturze odrębnym zjawiskim było stworzenie przez S. Witkiewicza stylu zakopiańskiego, opartego na formach ludowego budownictwa i zdobnictwa podhalańskiego, oraz próby uczynienia go stylem narodowym. Oprócz koncepcji sztuki służącej ludziom, nieautonomicznej, u schyłku XIX w. sformułowano też nowy program działań artystycznych, tj. sztuki podmiotowej (hasło "sztuka dla sztuki"), w której artysta w pełni eksponuje swoją indywidualność; pogląd ten lansował między innymi S. Przybyszewski w redagowanym przez siebie (od 1899) czasopiśmie "Życie". Ze sz.M.P. wiąże się także młodopolski styl bycia cyganerii, sposób ubierania się, miejsca spotkań (wybrane kawiarnie, kabarety - np. Zielony Balonik w Jamie Michalika w Krakowie).


IMPRESJONIZM FAŁAT Julian MALCZEWSKI MASŁOWSKI MĄCZYŃSKI MEHOFFER MICHALIKA JAMA OKUŃ PANKIEWICZ PODKOWIŃSKI ROMANTYZM SECESJA STRYJEŃSKI ŚLEWIŃSKI WEISS WYCZÓŁKOWSKI WYSPIAŃSKI ZAKOPIAŃSKI STYL ZIELONY BALONIK AWANGARDA KRAKOWSKA BIEGAS Bolesław DUNIKOWSKI Xawery "ŻYCIE" SYMBOLIZM POLSKA. SZTUKA. SZTUKA PO 1945

INKÓW SZTUKA

Inków sztuka, ruiny Tambomachaysztuka ludu, który w końcu XII w. osiedlił się w dolinie Cuzco (Ameryka Płd., Peru); na obszarze tym istniały od dawna wysoko rozwinięte ośrodek kulturowe; ich osiągnięcia w znacznej mierze zostały wykorzystane przez Inków i umiejętnie dostosowane do ich potrzeb. Inkowie założyli wiele miast usytuowanych w górach: Cuzco, Vitcos, Choquequirao, Machu Picchu, Pisac, Vilcabamba (ostatnia stolica Inków, zał. po podboju hiszp., ukryta w górach); znajdowały się w nich monumentalne założenia: pałace (Cuzco, Vitcos), świątynie Boga-Słońca (Pisac, Machu Picchu, na wyspach jez. Titicaca), obserwatoria astronomiczne (Machu Picchu, Pisac, Chuquipalta), łaźnie (Tambo Machay k. Cuzco); budowano też górskie twierdze (k. Cuzco, Machu Picchu, Ollantoytombo) oraz groby w formie okrągłych w rzucie wież, zw. chullpa.

Budowle wznoszone bez zaprawy, z niezwykle ściśle dopasowanych bloków kamiennych, charakterystyczne były odrzwia w kształcie trapezu; ściany pałaców i świątyń pokrywały złote i srebrne blachy lub malowidła (np. w Vilcabambie). Domy mieszkalne budowano z gliny lub kamienia. Na wysokim poziomie stało budownictwo mostów, dróg, urządzeń irygacyjnych. Rzeźbę reprezentują nieliczne zachowane figurki z gliny, kamienia, złota i srebra; fascynującym zabytkiem rzeźbiarskim jest w Chuquipalta ogromny kamień z płaskorzeźbami i wyrzeźbionym w nim tronem oraz szereg mniejszych, obrobionych kamieni rozstawionych wkoło (przypuszczalnie wyrocznia lub obserwatorium astronomiczne).

Z rzemiosła artyst. rozwinęło się garncarstwo, wyrób przedmiotów ze skóry i instrumentów muzycznych, a zwł. złotnictwo. Świątynie Inków były pełne złotych przedmiotów: ogromne tarcze Słońca i Księżyca, ozdobione złotymi wyrobami mumie władców, ogrody z roślinami i zwierzętami ze złota. Z wyrobów Inków zachowały się nieliczne przedmioty, większość po zrabowaniu ich przez Hiszpanów została (na miejscu lub w Hiszpanii) przetopiona na monety lub przerobiona na biżuterię lub przedmioty służące kultowi katolickiemu. Również większość budowli zniszczono, a kamień posłużył do wznoszenia nowych kościołów i hiszp.

pałaców lub domów.
INKOWIE MACHU PICCHU PERUWIAŃSKA SZTUKA PREKOLUMBIJSKA SZTUKA TITICACA CUZCO

BIRMAŃSKA SZTUKA

Sztuka birmańska: pagoda Shwe Dagon, Rangunw swych początkach kształtowana przez wpływy indyjskie, także sztukę Nepalu, Kambodży i Syjamu; najwcześniejsze zabytki: pozostałości świątyń w Pji (Prome) i Thaton (IV-XI w.); rozkwit architektury i sztuki w IX-XIII w.; powstawały wówczas świątynie wieżowe, rozwinęły się różne formy stup cylindrycznych, dzwonowatych i cebulastych; w Pagan, dawnej stolicy królestwa, zachowały się wspaniale świątynie i stupy, np. hinduistyczna świątynia Nat Hlaung Dżaung (X w.), buddyjska świątynia Anandy, największa z całego kompleksu świątynia Thatbyinnyu, wys. 61 m. Po upadku Paganu (XIII w.) odrodzenie sztuki w Birmie nastąpiło w XV-XIX w.; gł. ośrodki: Rangun i Mandalaj; w Rangunie wyróżnia się wielki zespół świątynny Shwe Dagon Pagoda powstały około 500 p.n.e., przebudowany 1769 (kopuła pokryta złotem, diamentowa iglica, wys. 98 m.); w Mandalaj kompleks buddyjskich świątyń z 1857, pozostałości pałacu zniszczonego 1945, pawilon klasztorny Shwenandaw Kyaung - wspaniały przykład architektury drewnianej.

Rzeźbę reprezentują różne postacie Buddy, np. w Pegu w świątyni Kyaik Pun 3 posągi Buddy wys. 30 m (1476), w świątyni Swethalyaung - posąg leżącego Buddy dł. 55 m; wiele postaci Buddy wykonanych jest z cegły i stiuku. Zachowały się nieliczne zabytki malarstwa ściennego (Pagan, Minnanthu). Z rzemiosła artyst. wyróżniają się wyroby złotnicze i tkactwo.
INDYJSKA SZTUKA MANDALAJ MINDON STUPA BIRMA BUDDA

polskie porsche

[wymawiaj porsze] od nazwy firmowej samochodu ‘samochód marki Syrena’

POLSKI INSTYTUT SPRAW MIĘDZYNARODOWYCH

PISM powołany 1947 ustawą sejmową dla badań nad międzynar. stosunkami polit. i gosp., prawem międzynarodowym, historią międzynar. stosunków, problemami ustrojowo-społ., gosp. i kult. różnych regionów i krajów; od 1970 Rada Naukowa PISM ma prawo nadawania stopnia doktora nauk polit.; 1993 PISM podporządkowano Ministerstwu Spraw Zagr. jako jego Departament Badań Strategicznych (przy zachowaniu nazwy PISM).
KLEPACKI POLSKI INSTYTUT SPRAW MIĘDZYNARODOWYCH

POLSKIE TOWARZYSTWO ASTRONOMICZNE

towarzystwo naukowe zrzeszające astronomów zawodowych, zał. 1923, siedziba w Warszawie; od 1998 wydaje dwumiesięcznik "Urania - Postępy Astronomii" (wcześniej, od 1953, jako kwartalnik "Postępy Astronomii").
POLSKIE TOWARZYSTWO MIŁOŚNIKÓW ASTRONOMII ZONN ASTRONOMIA

pochodzenie języka polskiego i jego odmiany literackiej

geneza wiąże się z kulturową wspólnotą praindoeuropejską, która z czasem podzieliła się w wyniku wędrówek na kilkanaście grup etnicznych i w ciągu kolejnych kilkudziesięciu wieków pojawiła się w Europie i znacznej części Azji (wytworem są kultury Indii, Persji, Grecji, Rzymu); w miarę różnicowania się tych kultur różnicowały się też ich języki. Jedną z grup etnicznych, która ukształtowała się w Europie po rozbiciu wspólnoty praindoeuropejskiej, byli nasi przodkowie - Pra- słowianie, zajmowali najprawdopodobniej tereny między Odrą a Bugiem, Karpatami a Bałtykiem oraz nad Prypecią i środkowym Dniestrem; okres ten (od III w. p.n.e. do III n.e.) nazywamy wspólnotą prasłowiańską, a język, którym się wtedy posługiwano - językiem prasłowiańskim.

Rozpad jej (do VII w. n.e.) w wyniku kolejnej fali wędrówek ludów wywołał proces usamodzielniania się poszczególnych grup plemion słowiańskich, powstawania państw i wyodrębniania się j. słowiańskich: wschodnich (ruski, białoruski, ukraiński); południowych (słoweński, serbski, chorwacki, macedoński, bułgarski); zachodnich (łużycki górny i dolny, czeski, słowacki i polski). Początki dziejów naszego języka łączą się z kształtowaniem państwowości i z faktem przyjęcia chrześcijaństwa (966) za czasów władcy Polski, Mieszka I.

Staropolski Okręg Przemysłowy

(Zagłębie Staropolskie) najstarszy okręg przemysłowy Polski, położony na Wyż. Kielecko-Sandomierskiej, w pn. części woj. kieleckiego. Rozwinął się dzięki występowaniu różnorodnych bogactw mineralnych: rudy żelaza, miedzi, ołowiu, srebra oraz licznych skał budowlanych. Wykorzystanie potencjału energetycznego rzeki Kamiennej sprawiło, że stała się ona osią okręgu. Ponadto źródłem energii były zasoby drewna z okolicznych lasów. Już w czasach prehistorycznych na ziemiach tych wytapiano żelazo (dymarki w Nowej Słupi). Rozkwit okręgu wiązał się z działalnością S. Staszica i F. K. Druckiego--Lubeckiego i charakteryzował się budową nowych wielkich pieców, fryszerek (dawnych pieców podobnych do dymarek) i walcowni.

W 2 poł. XIX w. SOP zaczął tracić na znaczeniu, wiele zakładów zamknięto i zaczęły one popadać w ruinę. Przyczyniła się do tego konkurencja Zagłębia Górnośląskiego, w którym surowcem energetycznym był coraz popularniejszy węgiel. Jedyną hutą, która przetrwała do dzisiaj, jest zmodernizowana huta w Ostrowcu Świętokrzyskim. Stare huty znajdowały się między innymi w Bobrzy, Samsonowie, Nowej Słupi i Białogonie.

"KOŃ POLSKI"

miesięcznik poświęcony historii jeździectwa, hodowli koni, sportom konnym; ukazuje się w Warszawie od 1965; nakład 10 tys. egz. (2000).

POLSKIE STRONNICTWO DEMOKRATYCZNE

PSD, Stronnictwo Polskiej Demokracji, demokraci galicyjscy zainicjowane 1848 we Lwowie (J. Dobrzański, J. Dzierzkowski), oficjalnie działało 1861-1918, zwł. w Galicji Zach. propagując jej uprzemysłowienie i liberalizm gosp. i polit.; posłowie PSD do austr. Rady Państwa byli czł. Koła Polskiego; 1911 z PSD wyodrębniło się Stronnictwo Postępowo-Demokratyczne; w I woj. świat. PSD popierało Nacz. Komitet Nar.; prasa: "Dziennik Polski", "Nowa Reforma" i in.; gł. działacze T. Romanowicz, J. Leo, T. Rutkowski, S. Szczepanowski, H. Śliwiński i in.
GALICJA LWÓW NACZELNY KOMITET NARODOWY "SŁOWO POLSKIE" SROKOWSKI STRONNICTWO POSTĘPOWO-DEMOKRATYCZNE DOBRZAŃSKI Jan DZIERZKOWSKI Józef POLSKIE STRONNICTWO DEMOKRATYCZNE POLSKIE STRONNICTWO DEMOKRATYCZNE POLSKIE STRONNICTWO DEMOKRATYCZNE

ISLAMU SZTUKA

Islamu sztuka, Narodziny proroka Mahometa, z Żywota Proroka Mustafy Zarir (- nad i zamiast kropki), 1594Islamu sztuka, Meczet Uniwersytetu Al-Azhar, Kair, 970-972Islamu sztuka, Al-Hariri, Miniatura z Makame, kopia z 1273sztuka rozwijająca się od pocz. VII w. w krajach muzułmańskich płd.-zach. i środk. Azji, płn. Afryki oraz w pewnych okresach w Europie na Płw. Pirenejskim, Sycylii, Bałkanach. Jej początki były skromne: Beduini podbijając Syrię, Palestynę, Persję (VII w.) tworzyli sztukę, która wchłaniała elementy sztuki wczesnochrześcijańskiej (gł. syro-bizantyjskiej, koptyjskiej, wizygockiej) oraz perskiej i tureckiej (wraz z jej całym dziedzictwem ludów stepowych Eurazji) i dostosowywała je do surowych wymagań islamu.

W zdobytych miastach przekształcali chrześcijańskie kościoły na meczety (np. w Damaszku świątynia pogańska, służąca później jako kościół, z pocz. VIII w. stała się Wielkim Meczetem). Najwcześniejszą i jednocześnie jedną z piękniejszych budowli muzułmańskich jest meczet Kopuła Skały w Jerozolimie (688-691); z czasem powstawało coraz więcej meczetów oraz obronne rezydencje pustynne (Mszatta oraz Kasr el-Tuba k. Ammanu w Jordanii); stopniowo tworzył się styl islamskiej architektury, którą cechowały: łuki w kształcie podkowy, kolebkowe sklepienia z kamienia i cegły, bogata dekoracja pow. ścian rzeźbiona w kamieniu, drewnie lub stiukowa, mozaikowa albo malarska; charakterystyczne były dekoracje stalaktytowe, zw. mukarnas; najczęstszą formą były ornamenty roślinne lub geometryczne, które w późniejszym czasie przerodziły się w arabeski pokrywające każdą wolną powierzchnię.

W VII-VIII w. (okres Omajjadów) meczet uzyskał swą stałą formę podyktowaną potrzebami religijnymi: minarety, rozległy dziedziniec z centralnie usytuowaną studnią do ablucji, otoczony kolumnowymi podcieniami chroniącymi przed słońcem, wielka sala modłów przykryta kopułą z mihrabem (niszą wskazującą kierunek Mekki) - np. meczet w Kairuanie (Tunezja), Wielki Meczet w Kordowie (Hiszpania), meczet Ibn Tuluna w Kairze (X w.). Osiągnięciami urbanistyki było założenie nowej stolicy Iraku - Bagdadu, zbudowanej (2. poł. VIII w., za panowania Abbasydów) na planie kolistym, dziś już zatartym, oraz miasta Rakka w Syrii.

W późniejszych wiekach powstawały coraz okazalsze pałace (w Uchajdirze i Samarra w Iraku), z założeniami ogrodowymi. W płd. Hiszpanii rozwinął się lokalny styl odznaczający się wielkim bogactwem form (Alhambra w Grenadzie, 1. poł. XIV w.). Najważniejsze meczety późniejszego okresu powstały w Tebrizie (1204), Kairze (meczet sułtana Barkuka, 1384), Isfahanie (1585). Oprócz meczetów typowymi budowlami architektury islamskiej były: szkoła religijna (czyli medresa, mauzoleum grobowe (tzw. gumbad) lub pawilonu zwieńczonego kopułą (tzw. kubba), szpital zw. bimaristan, łaźnia zw. hammam, zajazd, tzw. karawanseraj, kryty bazar, czyli suk. W wielu regionach na dekoracje arch. oddziałały tradycje lokalne (Iran, Indie, Turcja).

W sz.i. malarstwo odgrywało mniejszą rolę; w VIII w. miało miejsce zjawisko ikonoklazmu (niszczenie obrazów); w IX w. wprowadzono zakaz wyobrażania istot żywych; w islamie Bóg jest niewyobrażalny, nie ma określonej postaci, tak więc malarstwo, zwł. w sztuce sakralnej, ograniczało się do form geometrycznych i roślinnych. Jednakże w krajach, gdzie panował szyicki odłam islamu (Persja, Irak), uprawiano malarstwo figuralne, głównie w miniaturach ilustrujących księgi - eposy (Księga królów Ferdousiego w Persji), kroniki historyczne, traktaty naukowe (np. astronomiczny traktat z Bagdadu, około 1400).

W miniaturach widoczne są wpływy buddyjskiego malarstwa chin. oraz sztuki chrześcijańskiej koptyjskiej lub nestoriańskiej. Wyróżniali się malarze perscy: Kamal ad-Din Behzad (1450-1536) działający w Heracie i Riza Abbasi (XVI/XVII w.), twórca szkoły malarskiej w Isfahanie. Pod wpływami perskimi rozwinęło się malarstwo miniaturowe w XVI w. w Stambule. Na wysokim poziomie stało muzułmańskie rzemiosło, zwł. wyrób kobierców, tkactwo, wyrób przedmiotów szklanych i z kryształu górskiego, a także z różnych metali; kwitła sztuka kaligrafii oraz oprawy i zdobnictwa rękopisów. Największe zbiory sz.i. znajdują się w Muzeum Sztuki Islamu w Kairze.


IRACKIE MUZEUM HAMMAM HISZPANII SZTUKA KARAWANSERAJ KOPTYJSKA SZTUKA MEDRESA MIHRAB MUKARNAS OMAJJADZI PERSKA SZTUKA RAKKA SUDANU SZTUKA SYRYJSKA SZTUKA UZBECKA SZTUKA AFRYKI CZARNEJ SZTUKA ARABESKA BAGDAD BEDUINI BIZANTYJSKA SZTUKA ARABSKA SZTUKA OBRAZOBURSTWO ISLAMU SZTUKA ISLAMU SZTUKA

ZWIĄZEK ARTYSTÓW SCEN POLSKICH

ZASP stowarzyszenie twórcze, a zarazem związek zawodowy pol. artystów teatru; utworzony 1918, opracował wzorcowe zasady zatrudniania ludzi teatru (gaże, urlopy, regulaminy pracy) zw. konwencją ZASP; 1921 wywalczył przymus jej stosowania przez teatry; wprowadził także weryfikację aktorów (od 1922 egzaminy aktorskie, od 1923 reżyserskie); 1919-38 wydawał czasopismo "Scena Polska"; 1925 założył Pol. Inst. Teatrologiczny; 1926 przyjęty do Międzynar. Federacji Aktorów; 1927 uruchomił w Skolimowie Schronisko dla Aktorów Weteranów; do wybuchu wojny prezesami byli między innymi: J. Śliwicki, A. Zelwerowicz, J. Kotarbiński; podczas okupacji działał tajnie, między innymi 1940 wydał uchwałę zabraniającą swoim członkom pracy w teatrach zorganizowanych przez okupanta; po wojnie reaktywowany, 1950 przekształcony w Stowarzyszenie Pol. Artystów Teatru i Filmu (SPATiF), którym kierowali między innymi: L. Schiller, W. Brydziński, H. Szletyński, W. Krasnowiecki, G. Holoubek; kompetencje SPATiF-u ograniczono do spraw artyst., ochronę interesów pracowniczych przekazując Związkowi Zawodowemu Pracowników Sztuki i Kultury; 1981 walny zjazd przywrócił organizacji poprzednią nazwę (ZASP), prezesem został A. Szczepkowski; XII 1981 ZASP zawieszono, VII 1982 odwieszono, XII 1982 rozwiązano, XII 1983 ponownie utworzono (nie wszyscy przystąpili); 1989 walny zjazd przywrócił ZASP-owi pełną autonomię, prezesem został A. Łapicki, następnie K. Kaczor, O. Łukaszewicz, Ignacy Gogolewski (od 2005); znaczenie ZASP wydaje się słabnąć, ze względu na powstanie 2001 konkurencyjnego Stowarzyszenia Artystów Filmu i Telewizji (SAFiT), do którego wstąpiło szereg aktorów młodszego pokolenia (między innymi O. Lubaszenko, B. Linda, W. Malajkat, C. Pazura).


HOLOUBEK GOGOLEWSKI KACZOR KOTARBIŃSKI KRASNOWIECKI ŁAPICKI ŁUKASZEWICZ OKUPACJA NIEMIECKA W POLSCE 1939-45 "SCENA POLSKA SCHILLER SPATiF SZCZEPKOWSKI SZLETYŃSKI ŚLIWICKI ZASP ZELWEROWICZ ZWIĄZKI ZAWODOWE BRYDZIŃSKI Wojciech AKTORSTWO POLSKA. TEATR. W NIEPODLEGŁEJ POLSCE ZWIĄZEK ARTYSTÓW SCEN POLSKICH

NIEMIECKI INSTYTUT POLSKI

zał. 1990 w Darmstadt z inicjatywy Karla Dedeciusa; finansowany przez wszystkie niemieckie landy i niemieckie MSZ; między innymi publikacja 50-tomowej "Biblioteki Polskiej" z dziełami literatury pol. od średniowiecza do współczesności, 7-tomowej "Panoramy polskiej literatury XX wieku", rocznika "Ansichten", prac bibliograficznych; posiada bibliotekę liczącą 53 tys. tomów i obszerne archiwum prasowe nt. Polski i stosunków dwustronnych.
DARMSTADT DEDECIUS Karl

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

(1997) konstytucja uchwalona głosami większości centrolewicowej (SLD, PSL, UW, UP), która mimo ostrej krytyki prawicy po zatwierdzeniu w referendum weszła w życie 17 X 1997. Konstytucja zapewnia podstawowe wolności obywatelskie, w tym zwł.: wolność rel., stowarzyszania się, poruszania się, głoszenia swoich poglądów, uzyskiwania informacji od organów władzy, prawo własności, prawo do ubezpieczenia społ. i ochrony zdrowia. Obywatel ma obowiązek przestrzegać prawa, bronić ojczyzny i ponosić zgodnie z ustawą ciężary na rzecz państwa. Władzę ustawodawczą sprawują - Sejm RP i Senat RP. Głową państwa jest prezydent RP wybierany w wyborach powszechnych i bezpośrednich na 5 lat. Ratyfikuje on umowy międzynar., jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych, mianuje szefa Sztabu Generalnego, zarządza wybory do Sejmu i Senatu, ma inicjatywę ustawodawczą, powołuje prezesa Rady Ministrów (oraz przyjmuje dymisję Rady Ministrów lub odwołuje ministrów, którzy utracili zaufanie sejmu), powołuje wszystkich sędziów, prezesa Trybunału Konstytucyjnego, prezesa Narodowego Banku Polskiego.

Za naruszenie konstytucji prezydent może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. Politykę wewn. i zagr. państwa prowadzi Rada Ministrów. Wojewoda jest przedstawicielem Rady Ministrów w województwie. Członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu za naruszenie konstytucji czy ustaw. Jeśli Sejm wyrazi nieufność Radzie Ministrów, musi zaproponować nowego prezesa Rady Ministrów. Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina, która powinna mieć udział w dochodach publicznych odpowiedni do przypadających na nią zadań. Wybory do organów samorządu terytorialnego są powszechne, równe i bezpośrednie.

Nadzór nad działalnością gmin sprawują wojewodowie i Prezes Rady Ministrów. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną, a sędziowie są nieusuwalni. Kontrolę nad działalnością administracji publicznej (zwłaszcza w zakresie prawnym) sprawuje Naczelny Sąd Administracyjny. Natomiast o zgodności ustaw i prawa z konstytucją orzeka Trybunał Konstytucyjny. Działalność organów administracji państwowej, jednostek państwowych, samorządu terytorialnego, a także innych podmiotów gosp. wykorzystujących środki państwowe kontroluje (zwł. w aspekcie finansowym i merytorycznym) Najwyższa Izba Kontroli. Na straży wolności i praw człowieka i obywatela stoi Rzecznik Praw Obywatelskich.


KONFEDERACJA POLSKI NIEPODLEGŁEJ

KPN początkowo nielegalna niepodległościowa partia polit. zał. IX 1979, nawiązująca do tradycji piłsudczykowskich, postulująca restytucję konstytucji kwietniowej 1935, występująca przeciw zależności PRL od ZSRR (żądanie wycofania wojsk radzieckich); do 1989 prowadziła działalność propagandową i wydawniczą poza zasięgiem cenzury; głosi idee wodzowskie, zakładając organizacje paramilitarne; działacze: L. Moczulski, K. Król, R. Szeremietiew (wystąpił), A. Słomka; 1989 i 1993 wprowadziła swych przedstawicieli do parlamentu; w wyniku szeregu podziałów i zaniechania działalności przez Moczulskiego praktycznie zanikła.
KONSTYTUCJA KWIETNIOWA MOCZULSKI NIEZALEŻNE ZRZESZENIE STUDENTÓW PARTIE POLITYCZNE W POLSCE PO 1989 PROCESY POLITYCZNE W POLSCE 1944-89 RUCH OBRONY PRAW CZŁOWIEKA I OBYWATELA, ROPCiO ZWIĄZEK STRZELECKI KONFEDERACJA POLSKI NIEPODLEGŁEJ

POLSKI ZWIĄZEK LEKKIEJ ATLETYKI

PZLA najstarsze pol. stow. sportowe, zał. 1919 w Krakowie, od 1922 z siedzibą w Warszawie; zajmuje się upowszechnieniem i rozwojem lekkoatletyki, zakłada kluby sportowe, prowadzi szkolenia zawodników i sędziów, organizuje lekkoatletyczne zawody sportowe, kwalifikacje olimpijskie; od 1919 czł. IAAF (Międzynar. Federacja Lekkoatletyki Amatorskiej).
LEKKOATLETYKA