1. Toronto Maple Leafs kanadyjaski klub hokejowy; zał. 1927 jako kontynuacja Toronto Saint Patricks (2-krotnego zdobywcy Pucharu Stanleya - 1918, 1922); 11-krotny zdobywca Pucharu Stanleya (1932, 1942, 1945, 1947–49, ...
  2. Zachariä von Ligenthal Karl Eduard ur. 24 XII 1812, Heidelberg, zm. 3 VI 1894, Saksonia, niem. bizantynolog i prawnik; badacz prawa bizant., wyd. źródeł (Ius Graeco-Romanum).
  3. bielmo bot. tkanka miękiszowa w nasionach roślin okrytonasiennych; zawiera substancje zapasowe, gł. skrobię, białka, tłuszcze potrzebne do rozwoju zarodka.

napięcie elektryczne

U, fiz. skalarna wielkość fiz. odnoszona do 2 dowolnych punktów obwodu elektr. lub pola elektr., równa stosunkowi pracy wykonywanej przez siły pola elektr. przy przemieszczeniu jednostkowego ładunku elektr. między tymi punktami pola; jednostka: wolt (V).

akustoelektryczne zjawiska

powstawanie napięcia lub prądu elektrycznego w ośrodkach przewodzących (metalach, półprzewodnikach, elektrolitach) wywołane przez rozchodzącą się falę sprężystą (ultradźwiękową).

analogie cieplno-elektryczne

analogie fiz. w opisie przewodnictwa cieplnego i przewodnictwa elektrycznego (wynikające stąd, że równanie przewodnictwa cieplnego opisuje również dyfuzję i rozchodzenie się kwazistacjonarnego pola elektromagnetycznego w przewodnikach).

bieguny elektryczne

zaciski źródła napięcia elektrycznego, np. akmulatora elektrycznego, umożliwiające przyłączenie go do obwodu elektrycznego; b.e. dodatni ma potencjał wyższy niż b.e. ujemny.

domeny elektryczne

niewielkie obszary w ferroelektrykach odznaczające się spontanicznym (samorzutnym) uporządkowaniem dipolowych momentów elektrycznych cząsteczek; są wynikiem dążenia układu do stanu o minim. energii wewnętrznej.

drgania elektryczne

okresowe, o określonej częst., zmiany napięcia i natężenia prądu elektr. w obwodzie elektrycznym.

Elektryczne Koleje Dojazdowe

spółka akcyjna działająca 1922–47, której celem była budowa kolei elektr. w Polsce; 1925 spółka rozpoczęła budowę 1. linii - Warszawa–Grodzisk Mazowiecki (pot. zw. koleją EKD); 1947 EKD przeszły pod zarząd PKP i przyjęły nazwę Warszawska Kolej Dojazdowa.
Warszawska Kolej Dojazdowa

elektryczne narządy

zool. narządy niektórych ryb (np. węgorza elektr., suma elektr., drętwy) wytwarzające prąd elektr. o znacznym niekiedy napięciu (do kilkuset V); rola gł. obronna i w porażaniu zdobyczy.

elektryczne ogrodzenie

nieizolowany drut rozpięty między palikami, podłączony do elektryzatora pastwiskowego; prąd o wysokim napięciu i natężeniu około 0,3 A, wywołuje wstrząs odstraszający u zwierzęcia.

fotoelektryczne zjawiska

zjawiska elektr. występujące w ciałach poddanych wpływowi promieniowania elektromagnetycznego (fotonów o energii odpowiadającej promieniowaniu widzialnemu i wyższej); są związane z przekazywaniem energii pojedynczych fotonów pojedynczym elektronom; rozróżnia się fotoelektryczne zjawisko wewnętrzne i f.z. zewnętrzne (emisja fotoelektronowa).
emisja fotoelektronowa

fotoelektryczne zjawisko zewnętrzne

emisja fotoelektronowa.
emisja fotoelektronowa

fotomagnetoelektryczne zjawisko

powstawanie siły magnetomotorycznej w nierównomiernie oświetlonym półprzewodniku umieszczonym w polu magnetycznym.

gęstość prądu elektrycznego

wielkość fiz. wektorowa równa natężeniu prądu elektr. przepływającego przez jednostkową powierzchnię; jednostką jest A/m2.

grzejnictwo elektryczne

dział elektrotechniki zajmujący się przetwarzaniem energii elektr. na ciepło w celach użytkowych.

licznik energii elektrycznej

przyrząd do pomiaru energii elektr. w obwodzie prądu elektr. (przemiennego i stałego); mierzy energię czynną (w kW · h) lub bierną (w kvar · h); elektromech. i elektroniczny.

multipole elektryczne i magnetyczne

szczególne układy ładunków i prądów elektr., używane przy analizie pola elektromagnetycznego w dużych odległościach od źródeł i opisie oddziaływania źródeł z polem zewnętrznym.

nadnapięcie

η, różnica między potencjałem elektrody, przez którą płynie prąd elektr. i jej potencjałem w obwodzie otwartym (potencjałem spoczynkowym); miara polaryzacji elektrody.

napięcie kontaktowe

różnica potencjałów elektr. ustalająca się w stanie równowagi termodynamicznej na styku 2 ciał: metali i/lub półprzewodników; wartość od ułamka do kilku woltów, zależnie od rodzaju ciał, stanu ich powierzchni i temp. styku.

napięcie krokowe

elektr. różnica potencjałów elektr. między 2 punktami na powierzchni ziemi odległymi od siebie o 1 m (długość kroku człowieka); wzrasta do wartości niebezpiecznej dla życia wokół miejsca uderzenia pioruna lub zerwanego przewodu elektrycznego.

napięcie magnetyczne

fiz. wielkość stosowana w obliczeniach układów magnetycznych, analogiczna do napięcia elektrycznego w obwodach elektrycznych.

NAPIĘCIE ELEKTRYCZNE

skalarna wielkość fizyczna, stosunek pracy wykonywanej przez siły pola elektr. przy przenoszeniu ładunku z jednego punktu pola do drugiego - do wartości tego ładunku, gdy ta wartość dąży do zera; jednostką n.e. jest wolt (V); do pomiaru n.e. stosuje się woltomierze.
GALWANOTERAPIA KABEL LOGICZNE ELEMENTY ŁADUNEK ELEKTRYCZNY NAPIĘCIE KROKOWE OCHRONNIK OHMA PRAWO OM OPORNIK ELEKTRYCZNY OPÓR ELEKTRYCZNY POLE ELEKTRYCZNE PRACA PRZEKŁADNIK PRZEPIĘCIE PRZETWORNIK ELEKTROAKUSTYCZNY V VAN DE GRAAFFA GENERATOR WOLT ANALOGOWA TECHNIKA ELEKTROENERGETYCZNA LINIA ELEKTROFILTR ELEKTROKAPILARNE ZJAWISKA ELEKTROMETR ELEKTRONOWA OBRÓBKA ELEKTROSTATYCZNA MASZYNA ELEKTROTERAPIA ELEKTRYCZNE JEDNOSTKI ELEKTRYCZNE NARZĄDY ENERGIA ELEKTRYCZNA EROZYJNA OBRÓBKA DECYBEL DIODA ELEKTROLUMINESCENCYJNA DZIELNIK NAPIĘCIA KOMPENSATOR PRĄD ELEKTRYCZNY

napięcie elektryczne

praca wykonana w polu elektrycznym przy przenoszeniu ładunku z jednego punktu tego pola do innego punktu (różnica potencjałów panujących w tych punktach), odniesiona do wartości ładunku, gdy jego wartość dąży do zera, równa całce liniowej U =ň Esds wzdłuż drogi s przemieszczenia ładunku, gdzie Es - składowa natężenia pola elektrycznego wzdłuż elementu ds drogi. Wartość liczbowa n.e. jest równa pracy przenoszenia ładunku jednostkowego, jednostką jest wolt (V).

TERMOELEKTRYCZNE CHŁODZENIE

chłodzenie, w którym wykorzystane jest zjawisko Peltiera i zjawisko Thomsona.
PELTIERA ZJAWISKO THOMSONA ZJAWISKO

NADNAPIĘCIE

różnica między potencjałem elektrody, przez którą płynie prąd, a jej potencjałem w stanie równowagi; miara nieodwracalności wymuszonego procesu elektrodowego; z powodu n. napięcie na zaciskach ogniwa pracującego jest zawsze mniejsze od bezwzględnej wartości jego siły motorycznej; w zależności od kierunku płynącego prądu mówi się o n. anodowym lub n. katodowym.
OGNIWO ELEKTRODA NADNAPIĘCIE

piezoelektryczne materiały

kryształy lub materiały ceramiczne, w których występuje zjawisko piezoelektryczne. Stosowane są jako elementy przetworników elektroakustycznych, zamieniające zmienny sygnał napięciowy na drgania akustyczne i odwrotnie. Służą również do budowy bardzo precyzyjnych manipulatorów.

NATĘŻENIE PRĄDU ELEKTRYCZNEGO

prąd elektryczny I wielkość skalarna, równa ilorazowi ładunku elektrycznego Q przepływającego przez przekrój poprzeczny przewodnika i czasu, w którym ten ładunek przepływa; N.P.E SKUTECZNE dla prądu przemiennego - natężenie takiego prądu stałego, którego moc jest równa mocy danego prądu przemiennego; jednostką n.p.e. w układzie SI jest amper (A); do pomiaru n.p.e. służy amperomierzeka
JOD FOTOELEKTRYCZNA KOMÓRKA ŁADUNEK ELEKTRYCZNY OPORNIK ELEKTRYCZNY OPÓR ELEKTRYCZNY PELTIERA ZJAWISKO POLAROGRAFIA PRZEKŁADNIK PRZETĘŻENIE THOMSONA ZJAWISKO AMPEROGODZINA AMPEROMIERZ ELEKTROENERGETYCZNA LINIA ELEKTROMAGNES ELEKTROTERAPIA ELEKTRYCZNE JEDNOSTKI ELEKTRYCZNE OGRODZENIE ELEKTRYCZNE PORAŻENIE ENERGIA ELEKTRYCZNA EROZYJNA OBRÓBKA DECYBEL AMPER PRĄD ELEKTRYCZNY

zagraj w elektryczne bierki przez telefon

‘odejdź, odczep się – forma używana w stosunku do osoby niepożądanej w towarzystwie’

ELEKTRYCZNE JEDNOSTKI

jednostki wielkości odnoszące się do ładunku elektr. (kulomb), różnicy potencjałów elektr. (napięcia elektr.), siły elektromotorycznej (wolt), pojemności elektr. (farad), oporu (om), przewodności elektr. (simens), natężenia prądu (amper), mocy elektr. czynnej (wat), biernej (war), pozornej (woltoamper), energii elektr. (watogodzina), tłumienia lub wzmocnienia sygnałów elektr. (neper, bel), indukcyjności (henr).
HENR NAPIĘCIE ELEKTRYCZNE NATĘŻENIE PRĄDU ELEKTRYCZNEGO OM OPÓR ELEKTRYCZNY POJEMNOŚĆ ELEKTRYCZNA POTENCJAŁ SIŁA ELEKTROMOTORYCZNA SIMENS WATOGODZINA WOLT BEL ENERGIA ELEKTRYCZNA WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA KULOMB

FOTOELEKTRYCZNE ZJAWISKO

zjawisko elektr. występujące w ciałach, na które pada promieniowanie elektromagnetyczne, np. światło; polega na wzroście energii elektronów wskutek pochłaniania przez ciało fotonów promieniowania. Jeżeli energia fotonów jest większa od pracy wyjścia, czyli pracy potrzebnej dla uwolnienia elektronu z powierzchni ciała, następuje emisja elektronów do otoczenia; zjawisko to nosi nazwę Z.F. ZEWNĘTRZNEGO (fotoelektronowa emisja). Gdy energia fotonu jest mniejsza od pracy wyjścia, lecz wystarczająca do przejścia elektronów z pasma walencyjnego do pasma przewodnictwa i zwiększenia ich mobilności, w półprzewodnikach i dielektrykach następuje wzrost przewodnictwa (fotoprzewodnictwo), a w złączach p-n lub półprzewodnik-metal powstaje siła elektromotoryczna (zjawisko fotowoltaiczne).

W gazach z.f. polega na jonizacji ich atomów lub cząsteczek (FOTOJONIZACJA). Z.f. znajduje liczne zastosowania w technice.
HERTZ FOTODETEKTOR FOTODIODA FOTOELEKTRONOWA EMISJA FOTOELEKTRONY FOTOELEKTRYCZNA KOMÓRKA FOTON FOTOPOWIELACZ FOTOPRZEWODNICTWO FOTOREZYSTOR NADFIOLETOWE PROMIENIOWANIE PÓŁPRZEWODNIKI PROMIENIOWANIE SIŁA ELEKTROMOTORYCZNA ŚWIATŁO ELEKTRON ELEKTRONÓW EMISJA ELEKTRON JONIZACJA

NAPIĘCIE POWIERZCHNIOWE

praca potrzebna do utworzenia w procesie izotermicznym jednostkowego pola powierzchni rozdziału dwóch faz (np. cieczy i jej pary nasyconej); n.p. jest związane z istnieniem międzycząsteczkowych sił przyciągania - siły te w przypadku cząsteczki znajdującej się wewnątrz cieczy znoszą się wzajemnie; gdy cząsteczka jest w warstwie powierzchniowej, dają pewną siłę wypadkową skierowaną do wnętrza cieczy. Miarą n.p. w układzie CGS był erg/cm3, dyn/cm; w układzie SI - J/m3, N/m.
IZOTERMICZNY PROCES KAPILARNE ZJAWISKA MIĘDZYCZĄSTECZKOWE SIŁY PLATEAU SPÓJNOŚĆ AKTYWNOŚĆ POWIERZCHNIOWA EMULGATORY EÖTVÖS Roland CIECZ

ISKROWE WYŁADOWANIE ELEKTRYCZNE

iskra elektryczna rodzaj wyładowania elektr. w gazach polegający na przebiciu obszaru międzyelektrodowego; w trakcie i.w.e. następuje w gazie - w wąskim kanale - silne zjonizowanie gazu i nagrzanie jego cząsteczek do bardzo wysokiej temp. (około 10 000 K), powoduje jaskrawe świecenie gazu i efekty akustyczne związane z silną falą uderzeniową. Zjawisko i.w.e. wykorzystuje się w technice (iskierniki, iskrowniki, komory iskrowe, lampy błyskowe, obróbka elektroerozyjna). Odmianą i.w.e. jest piorun.
ISKIERNIK ISKROWNIK PIORUN ISKROWE WYŁADOWANIE ELEKTRYCZNE

wyładowanie elektryczne w gazie

zjawisko przepływu prądu elektrycznego w gazie w różnych warunkach, bez i w obecności czynników zewnętrznych wywołujących jonizację atomów lub cząsteczek gazu.

POTENCJAŁY BIOELEKTRYCZNE

(fizjol.) napięcia elektryczne występujące w żywych komórkach i tkankach; w wyniku sumowania się p.b. wytwarzanych przez pojedyncze komórki, w tkankach powstają potencjały sumaryczne, o napięciu od kilku mikrowoltów do kilku miliwoltów, a w elektr. narządach ryb - setek woltów (węgorz elektr. do 500 V); zapis p.b. u człowieka wykonuje się w diagnostyce chorób mózgu (elektroencefalografia), serca (elektrokardiografia), mięśni (elektromiografia).
POTENCJAŁU TEORIA ELEKTROENCEFALOGRAFIA ELEKTROKARDIOGRAFIA ELEKTROMIOGRAFIA

ELEKTRYCZNE PORAŻENIE

zespół objawów spowodowanych uszkodzeniem tkanek ustroju na skutek działania prądu elektrycznego o wysokim natężeniu; e.p. może spowodować zmiany o charakterze oparzenia różnej głębokości i różnego stopnia, częściową koagulację tkanek, zaburzenia przewodnictwa nerwowego, zaburzenia polaryzacji mięśni gładkich i szkieletowych, zwęglenie tkanek, zatrzymanie krążenia i śmierć.
NAPIĘCIE KROKOWE NATĘŻENIE PRĄDU ELEKTRYCZNEGO OPARZENIE PRZEWODNICTWO NERWOWE MIĘŚNIOWA TKANKA

NAPIĘCIE

SYNONIM: konflikt, niezgoda, niesnaski, swary, tarcia, książk. waśń, oficj. napięte stosunki ANTONIM: zgoda, zgodność, harmonia, jedność, porozumienie, współpraca, zestrojenie, zgranie, książk. współbrzmienie

NAPIĘCIE KROKOWE

różnica napięcia elektr. między dwoma miejscami na pow. ziemi oddalonymi od siebie o jeden krok (około 0,8 m); pojawia się np. w przypadku uszkodzenia izolacji urządzeń pod napięciem elektr., zerwania się i zetknięcia z ziemią przewodów elektr. linii napowietrznej itp.; może spowodować porażenie elektr. człowieka lub zwierzęcia.
NAPIĘCIE ELEKTRYCZNE ELEKTRYCZNE PORAŻENIE