1. Sokalska, Grzęda południowo-zachodnia część Wyż. Zachodniowołyńskiej, w Polsce i na Ukrainie; ciąg garbów (wys. do około 300 m) o kierunku równoleżnikowym, pokrytych lessem; przepływa Huczwa, Bug (przez część ukr.); rol ...
  2. Fryderyk Wilhelm II z dyn. Hohenzollernów, ur. 25 IX 1744, Berlin, zm. 16 XI 1797, tamże, król pruski od 1786, bratanek Fryderyka II; wziął udział w II i III rozbiorze Polski; wystąpił też przeciw rewolucyjnej Francji, a ...
  3. Murator powstało 1982 w Warszawie, jedna z największych firm wydawniczych o wyłącznie pol. kapitale; poradniki dla osób zawodowo związanych z budownictwem i indywidualnych inwestorów; miesięczniki, roczniki.

Grody Czerwieńskie

określenie ziem wokół grodu Czerwień (ob. Czermno) między Bugiem a Wieprzem, zwłaszcza w dorzeczu Huczwy; w 2. połowie X–XI w. przedmiot walk polsko-ruskich, od połowy XIV w. w granicach Polski.

barokowe ogrody

kierunek w sztuce ogrodowej XVII–1. połowie XVIII w.; ukształtowany we Francji przez A. Le Nôtre’a (Wersal); główne cechy: jedność kompozycyjna ogrodu z architekturą pałacu.

działkowe ogrody

pracownicze ogrody działkowe.
pracownicze ogrody działkowe

islamu ogrody

założenia ogrodowe powstałe na terenach znajdujących się w zasięgu kultury islamu; przeważnie małe, kameralne ogrody zamknięte ścianami murów, powiązane z architekturą; układy tarasowe, wyszukana kompozycja kolorów (kwietniki, marmurowe i ceramiczne wykładziny); liczne urządzenia wodne (kaskady, fontanny, kanały).

japońskie ogrody

typ krajobrazowej kompozycji ogrodowej, charakterystyczny dla sztuki jap.; powstał około V w.; wpływy chiń. oraz odbicie idei filoz. i rel. (między innymi kult natury, symbol. znaczenie poszczególnych motywów kompozycyjnych); wykorzystanie rodzimych form krajobrazu.

jordanowskie ogrody

tereny gier i zabaw ruchowych dla dzieci i młodzieży, prowadzone pod opieką specjalistów; nazwa - od nazwiska H. Jordana, zał. pierwszej tego typu placówki na ziemiach pol. 1887 w Krakowie.

nagrody i kary układ

zespół ośrodek nerwowych i dróg nerwowych w obrębie rąbkowego układu mózgu, których drażnienie elektr. wywołuje u zwierząt reakcje emocjonalne.

pracownicze ogrody działkowe

w miastach i osiedlach ogrodzone tereny ziemi uprawnej, podzielone na działki, wyposażone w wodociąg, budynki adm., urządzenia socjalne itp.; dostarczają płodów ogrodniczych i umożliwiają czynny wypoczynek.

wiszące ogrody

słynne tarasowe ogrody w Babilonie, przypisywane królowej Semiramidzie; stanowiły część zespołu pałacowego króla Nabuchodonozora; przez starożytnych uważane za jeden z siedmiu cudów świata.

GRODY CZERWIEŃSKIE

terytorium w dorzeczu Huczwy wokół Czerwienia, sięgające od ziemi chełmskiej na płn., Bugu na wsch., po ziemię bełską na płd. i Wieprz na zach.; X-XI w. teren sporny między Polską i Rusią Kijowską; XIII/XIV w. wchłonięte przez księstwo bełskie i ziemię chełmską, następnie przyłączone do Polski. Występują dwukrotnie jako nazwa w latopisach Nestora (981, 1018), w lit. historycznej są przedmiotem wielu hipotez i sporów dot. obszaru i roli w okresie IX-XI wieku.
LĘDZIANIE NESTOR CHEŁM BOLESŁAW I CHROBRY

Grody Czerwieńskie

w średniow. pas ziem granicznych stanowiący przedmiot sporów między Polską a Rusią z Czerwieniem jako gł. grodem (dziś Czermno pod Tomaszowem Lubelskim). W 1018-31 przy Polsce. Potem należały do Rusi. Od poł. XIV do 1772 w granicach Polski; zob. Bolesław I Chrobry.

NAGRODY PŁYTOWE

nagrody przyznawane przez organizacje producentów nagrań, redakcje fachowych pism muz. lub stowarzyszenia handlowe za wartość artystyczną lub szczególną jakość techniczną nagrań płytowych, względnie za osiągnięcia ekonomiczne (duża liczba sprzedanych egzemplarzy płyty). Spośród p.n. producenckich najwyżej cenione są "Grand Prix du Disque" (Francja), "Grammy" (USA), "Edison Award" (Holandia), "Großer Deutscher Schallplattenpreis" (Niemcy). W grupie nagród przyznawanych przez jury składające się z krytyków powołanych przez redakcje pism muz. lub przez ich czytelników wysoko ceni się wyróżnienia między innymi "Down Beat" (USA), "Swing Journal" (Japonia); w Polsce takie nagrody przyznaje między innymi "Jazz Forum".

Stowarzyszenia sprzedawców i dystrybutorów płyt przyznają np. w USA (RIAA): "Platynową Płytę" (ponad 1 mln sprzedanych egz.), "Złotą Płytę" (ponad 1 mln dolarów wpływu ze sprzedaży płyty), "Srebrną Płytę" (250 tys. sprzedanych egz.); w Polsce "Złotą Płytę" przyznaje się za ponad 130 tys. sprzedanych egz. płyt długogrających (CD) lub 100 tys. singli.

nagrody filmowe

odznaczenia przyznawane za wybitne osiągnięcia artystyczne, często w różnych kategoriach, np. za reżyserię, zdjęcia, muzykę itp. Do nagród o ustalonej renomie należą między innymi nagroda Akademii Filmowej zw. Oscarem, nagroda Międzynarodowej Federacji Filmowej FIPRESCI przyznawana przez krytyków, "Złota Palma" w Cannes, "Złoty Lew" w Wenecji, "Złoty Niedźwiedź" w Berlinie, "Złota Muszla" w San Sebastian; z polskich "Złote Lwy Gdańskie", "Złoty Smok" w Krakowie, "Złota Żaba" w Toruniu. Zob. też festiwale filmowe.

JORDANOWSKIE OGRODY

tereny gier i zabaw ruchowych dla dzieci i młodzieży; określenie od nazwiska H. Jordana, który własnym kosztem utworzył pierwszy taki park (1888 w Krakowie), przyjęty jako wzorcowy w Polsce i Europie (np. w Niemczech); ideę o.j. kontynuowało W-wskie Tow. Higieniczne wspierane finansowo przez przemysłowca Wilhelma Ellisa Raua i od 1899 zakładało tzw. ogrody Raua w wielu miastach; 1928 powstało Tow. Ogrodów Jordanowskich; po II woj. świat. o.j. stały się jedną z podstawowych instytucji wychowania pozaszkolnego (1961 istniało ponad 600 o.j.); lata 70. i 80. przyniosły zmniejszenie liczby i pow. o.j., ulegających dewastacji lub likwidowanych pod zabudowę.


JORDAN KRAKÓW RAU WYCHOWANIE JORDANOWSKIE OGRODY

NAGRODY MIĘDZYNARODOWE I KRAJOWE

obok nagród Nobla międzynarodowym prestiżem cieszy się szereg nagród przyznawanych przez rozmaite fundacje i instytucje za twórczość w wielu dziedzinach nauki, literatury, kultury i sztuki lub działalność na rzecz ochrony środowiska, zabytków, zachowania pokoju, praw człowieka itp.; do najbardziej prestiżowych należą w dziedzinie nauki i prac badawczych NAGRODY im. MAXA PLANCKA przyznawane w Niemczech przez Tow. im. M. Plancka i Fundację im. A. Humboldta w naukach biologicznych i medycynie, fizyce, naukach geologicznych i astronomii, naukach humanistycznych, matematyce i informatyce, chemii, biochemii i farmacji oraz naukach inżynieryjnych; w dziedzinie medycyny NAGRODY im. ROBERTA KOCHA oraz im. ERNSTA JUNGA; w dziedzinie praw człowieka i działń na rzecz zachowania pokoju MEDAL im. CARLA VON OSSIETZKY'EGO, NAGRODA POKOJOWA UNESCO, NAGRODA POKOJOWA im. INDIRY GANDHI, nagroda KOBIETA EUROPY (1993 laureatką Janina Ochojska); w dziedzinie filmu OSCARY w Hollywood oraz nagrody międzynar.

festiwali w Cannes - "ZŁOTA PALMA", w Berlinie "ZŁOTY NIEDŹWIEDŹ"; w Wenecji "ZŁOTY LEW", a także Europejska Nagroda Filmowa "FELIX"; w dziedzinie fotografii "WORLD PRESS PHOTO" za najlepszą fotografię prasową roku przyznawana w Amsterdamie; w dziennikarstwie amer. nagroda PULITZERA przyznawana przez Columbia University w N. Jorku (także w dziedzinie powieści, biografii i muzyki); w dziedzinie literatury franc. PRIX GONCOURT, amer. EMMY za twórczość dla telewizji; niemal każda dziedzina życia posiada swoje prestiżowe wyróżnienie, np. grafika komputerowa nagrodę ZŁOTA NIKE, przyznawaną przez austriacką TV; radiowcy GRAND PRIX ITALIA, architekci PRAEMIUM IMPERIALE przyznawane przez Japońskie Stowarzyszenie Sztuki i NAGRODĘ PRITZKERÓW, ustanowioną 1979 przez Fundację Hyatt; w Polsce najwyższą rangę osiągnęły nagrody w Międzynar.

Konkursie Chopinowskim; ZŁOTE LWY GDAŃSKIE za najlepszy film roku; nagrody PEN-Clubu za twórczość powieściową, eseistyczną, poetycką i translatorską.
NOBLA NAGRODA OCHOJSKA OSCAR PRIX ITALIA EMMY DELON Alain DÉMY Jacques DENEUVE Catherine DE PALMA Brian DEPP Johny DE SICA Vittorio DICK Philip K. DICKSON Gordon R. DISNEY Walt DOERFFER Jerzy

PRACOWNICZE OGRODY DZIAŁKOWE

wydzielone tereny w miastach i osiedlach w formie działek 100-500 m2, przeznaczone na intensywne sadownictwo i warzywnictwo na potrzeby własne działkowiczów; w Polsce pierwsze ogródki działkowe powstały około 1900 w Poznaniu, Bydgoszczy i Warszawie. Od 1927 zrzeszone w Związku Tow. Ogrodniczych i Osiedli Działkowych, którego kontynuatorem jest po 1981 Polski Związek Działkowców zarządzający (2002) ponad 5 tysiącami ogrodów działkowych, na których znajduje się 966 tys. działek (średniej wielkości 2 do 5 arów).

DZIAŁKOWE OGRODY

niewielkie tereny uprawne położone w miastach lub na ich obrzeżu, podzielone zwykle na działki (o pow. do 5 arów), stanowiące własność komunalną lub organizacji działkowiczów, przekazane użytkownikom w wieczystą dzierżawę; często wyposażone w kanalizację, urządzenia sanitarne i socjalne, urządzane od końca XIX w. z myślą o umożliwieniu mniej zamożnym warstwom społecznym rekreacji, z szansą pozyskania osobiście wyhodowanych owoców, warzyw i kwiatów; z czasem przerodziły się w wielkie hobby mieszkańców miast, stając się przy okazji enklawą zieleni; w Polsce znane od 1900, zał. między innymi w Poznaniu, Bydgoszczy, Warszawie; 1927 powstał Związek Tow. Ogrodów i Osiedli Działkowych, od 1949 p.n. Polski Związek Działkowców, zrzeszający ob. ponad 2 mln działkowiczów.


"HASŁO OGRODNICZE" DZIERŻAWA

ISLAMU OGRODY

założenia ogrodowe towarzyszące architekturze islamu, zakładane gł. przy pałacach, mauzoleach; posiadały barwne partery kwiatowe uformowane z mocno pachnących kwiatów i roślin we wzorzyste "kobierce", dużą rozmaitość drzew i krzewów; ważnym elementem kompozycyjnym były fontanny, baseny, kaskady i różne "niespodzianki wodne". Ogrody królewskie uzupełniały woliery z egzotycznymi ptakami, lwy, lamparty (np. ogród Alkatai k. Kairu zał. 868-905); drzewa wykonane ze srebra lub złota (w Bagdadzie, w pałacu Al-Namuna było drzewo ze srebra, 1500 kg, ze złotymi i srebrnymi liśćmi), pozłacane altany; najsłynniejsze: Al-hambra i Generalife w Granadzie, przy pałacach król. pod Bagdadem, w Bucharze, Samarkandzie, Kaszmirze, Delhi, Agrze.


CHAKANI Afzaluddin

GRAMMY NAGRODY

ustanowione przez Narodową Akademię Sztuki i Techniki Rejestracji w USA nagrody za osiągnięcia w dziedzinie muzyki rozrywkowej; przyznawane dorocznie w ponad stu kategoriach rozmaitych gat. muzycznych; wśród laureatów między innymi Elvis Presley, The Beatles, The Rolling Stones, a także dwukrotnie Bill Clinton (2005 za najlepiej mówiony album, w tym wypadku czytaną przez siebie autobiografię My Life); nazwa od wyglądu statuetki wręczanej nagrodzonym – małego, pozłacanego gram(ofonu).
PRESLEY BEATLES CLINTON Bill ROLLING STONES

OGRODY WISZĄCE BABILONU

Charles Sheldon, Ogrody wiszące Babilonu, próba rekonstrukcjiogrody zał. w Babilonie za króla Nabuchodonozora II (604-562 p.n.e.), na sztucznych tarasach, wzniesionych na konstrukcji ceglanej, składającej się z coraz to węższych korytarzy i komór ze sklepieniami kolebkowymi (schronienie przed upałami); wys. 22 m, najniższy taras - 40 x 45 m; usytuowane przy Bramie Isztar, w sąsiedztwie pałacu Nabuchodonozora. Uważane były za jeden z 7 cudów świata staroż.; opisywali je historycy greccy: Herodot, Strabon, Diodor.
ISZTAR HERODOT NABUCHODONOZOR II SIEDEM CUDÓW ŚWIATA SKLEPIENIE STRABON TARASOWY OGRÓD BABILON DIODOR SYCYLIJCZYK OGRODY WISZĄCE BABILONU OGRODY WISZĄCE BABILONU

Nagrody Fundacji Kultury

w 2000 r. otrzymali: S. Chwin za powieść Esther, P. Mitzner za tom wierszy Myszoser, J. Pollakówna za zbiór esejów Glina i światło.

Nagrody Nobla w literaturze polskiej

H. Sienkiewicz (1905) Quo vadis, W.S. Reymont (1924) Chłopi, Cz. Miłosz (1980) Poezje, W. Szymborska (1996) Poezje.

Nagrody Nobla w literaturze polskiej

H. Sienkiewicz (1905) Quo vadis, W. S. Reymont (1924) Chłopi, Cz. Miłosz (1980) Poezje, W. Szymborska (1996) Poezje.

nagrody literackie

wyróżnienia przyznawane raz do roku za dzieło lub całokształt twórczości przez instytucje nauk., redakcje czasopism lub fundacje. Najwyższą rangę ma przyznawana od 1901  Nagroda Nobla, duży prestiż posiadają nagrody lit. przyznawane w poszczególnych krajach: w Stanach Zjednoczonych - Pulitzera, w samym Nowym Jorku Fundacja im. A. Jurzykowskiego; we Francji - Goncourtów; w Austrii - Fundacji im. Kościelskich; w Polsce przyznawane są doroczne nagrody między innymi Ministerstwa Kultury i Sztuki, Fundacji Kultury, Stowarzyszenia PAX nagroda imiasto w. Pietrzaka, Fundacji im. A. Struga, miesięcznika "Odra", PEN Clubu, nagrody im. A. Bursy oraz Nike.